Saan tayo nagtapos sa ating pagbabahaginan noong huling pagtitipon? (Noong huling pagtitipon, nagbahagi ang Diyos tungkol sa “pagbitiw sa mga pasanin na nagmumula sa pamilya.” Ang isang bahagi nito ay ang pagbitiw sa mga ekspektasyon sa mga anak. Ipinaliwanag ito sa atin ng Diyos sa dalawang yugto: Ang isa ay may kinalaman sa pag-uugali ng mga magulang habang ang kanilang mga anak ay bata pa, at ang isa naman ay may kinalaman sa kanilang pag-uugali kapag nasa hustong gulang na ang kanilang mga anak. Anuman ang edad ng kanilang mga anak, nasa hustong gulang man ang mga ito o wala pa, ang totoo, ang pag-uugali at mga kilos ng mga magulang ay sumasalungat sa kataas-taasang kapangyarihan at mga pagsasaayos ng Diyos. Palagi nilang gustong kontrolin ang tadhana ng kanilang mga anak at manghimasok sa buhay ng mga ito, ngunit ang landas na pinipili ng mga anak at ang mga paghahangad na mayroon sila ay hindi isang bagay na maitatakda ng kanilang mga magulang. Ang kapalaran ng mga tao ay hindi maaaring kontrolin ng kanilang mga magulang. Itinuro din ng Diyos ang tamang pananaw sa pagtingin sa mga bagay-bagay: Anuman ang yugto ng buhay ng isang anak, sapat na para sa mga magulang nito na tuparin ang kanilang mga responsabilidad, at ang natitira ay tungkol na sa pagpapasakop sa kataas-taasang kapangyarihan, mga pagsasaayos, at paunang pagtatakda ng Diyos.) Noong huli, nagbahaginan tayo tungkol sa katunayan na dapat bitiwan ng mga tao ang mga ekspektasyon ng mga magulang sa kanilang mga anak. Siyempre, ang mga ekspektasyong ito ay udyok ng kagustuhan at ideya ng tao, at hindi tumutugma ang mga ito sa katunayan na isinasaayos ng Diyos ang tadhana ng tao. Ang mga ekspektasyong ito ay hindi parte ng responsabilidad ng tao; ang mga ito ay dapat bitiwan ng mga tao. Gaano man kalaki ang mga ekspektasyon ng mga magulang sa kanilang mga anak, at gaano man inaakala ng mga magulang na wasto at nararapat ang mga ekspektasyon nila sa kanilang mga anak, hangga’t lumalabag ang mga ekspektasyong ito sa katotohanan na ang Diyos ay may kataas-taasang kapangyarihan sa tadhana ng tao, dapat bitiwan ng mga tao ang mga ekspektasyong ito. Masasabi na isa rin itong negatibong bagay; hindi ito wasto o positibo. Sumasalungat ito sa mga responsabilidad ng magulang at lagpas ito sa saklaw ng mga responsabilidad na iyon, at binubuo ito ng mga di-makatotohanang ekspektasyon at hinihingi na salungat sa pagkatao. Noong huli, nagbahaginan tayo tungkol sa ilang di-normal na kilos at asal, pati na rin sa ilang labis-labis na pag-uugali, na ipinapakita ng mga magulang sa kanilang mga anak na wala pa sa hustong gulang, na nagdudulot ng iba’t ibang negatibong impluwensiya at tensyon sa kanilang mga anak, na sumisira sa pisikal, mental, at espirituwal na kapakanan ng mga anak. Ang mga bagay na ito ay nagpapahiwatig na ang ginagawa ng mga magulang ay hindi naaangkop at hindi nararapat. Ito ay mga kaisipan at kilos na dapat bitiwan ng mga taong naghahangad sa katotohanan, sapagkat, mula sa perspektiba ng pagkatao, ang mga ito ay isang malupit at di-makataong paraan ng pagwasak sa pisikal at mental na kapakanan ng isang bata. Samakatuwid, ang dapat gawin ng mga magulang para sa kanilang mga anak na wala pa sa hustong gulang ay ang tuparin ang kanilang mga responsabilidad, at hindi ang planuhin, kontrolin, patnugutan, o itakda ang hinaharap at tadhana ng mga anak. Hindi ba’t binanggit natin noong huli ang dalawang pangunahing aspekto ng pagtupad ng mga magulang sa kanilang mga responsabilidad sa kanilang mga menor de edad na anak? (Oo.) Kung isinasakatuparan ang dalawang aspektong ito, natupad mo na ang iyong responsabilidad. Kung hindi naman naisakatuparan ang mga ito, kahit pa palakihin mo ang iyong mga anak upang maging alagad ng sining o isang indibidwal na may talento, mananatiling hindi natutupad ang iyong responsabilidad. Kahit gaano pa magsikap ang mga magulang para sa kanilang mga anak, kahit mamuti pa ang kanilang buhok sa pag-aalala, mapagod pa sila nang husto hanggang sa magkasakit; kahit gaano pa kalaki ang halagang ibinabayad nila, gaano man nila ibinubuhos ang kanilang puso, o gaano man karaming pera ang inilalabas nila, wala ni isa sa mga ito ang maituturing na pagsasakatuparan ng kanilang mga responsabilidad. Kaya, ano ang ibig sabihin kapag sinabi Ko na dapat tuparin ng mga magulang ang kanilang mga responsabilidad sa kanilang mga batang anak? Ano ang dalawang pangunahing aspekto? Sino ang nakakaalala sa mga ito? (Noong huli, nagbahagi ang Diyos tungkol sa dalawang responsabilidad. Ang isa ay ang pangangalaga sa pisikal na kalusugan ng bata, at ang isa pa ay ang paggabay, pagtuturo, at pagtulong sa kanilang mental na kalusugan.) Napakasimple lang nito. Sa totoong buhay, madali lang alagaan ang pisikal na kalusugan ng isang bata; huwag mo lang siyang hayaang magkaroon ng maraming bukol o pasa o na kumain ng mga maling pagkain, huwag kang gumawa ng anumang bagay na makakasama sa kanyang paglaki, at sa abot ng makakaya ng mga magulang, tiyakin mong mayroon siyang sapat na pagkain, na kumakain siya nang maayos at nakabubuti sa kalusugan, na siya ay nakapagpapahinga nang sapat, nananatiling malaya sa sakit o paminsan-minsan lang nagkakasakit, at naipagagamot sa oras kapag siya ay may sakit. Maaabot ba ng karamihan sa mga magulang ang mga pamantayang ito? (Oo.) Ito ay isang bagay na kayang maisakatuparan ng mga tao; madali lang ang mga gampaning ibinibigay ng Diyos sa mga tao. Dahil kaya ring tugunan ng mga hayop ang mga pamantayang ito, kung hindi ito magawang tugunan ng mga tao, hindi ba’t mas masahol pa sila kaysa sa mga hayop? (Oo, mas masahol pa sila.) Kung maging ang mga hayop ay kayang isakatuparan ang mga bagay na ito, ngunit hindi ito kaya ng mga tao, tunay silang kahabag-habag. Ito ang responsabilidad ng mga magulang sa pisikal na kalusugan ng kanilang mga anak. Tungkol naman sa kalusugang pangkaisipan ng kanilang mga anak, isa rin itong responsabilidad na dapat tuparin ng mga magulang habang nagpapalaki sila ng mga batang anak. Sa sandaling malusog na ang katawan ng kanilang mga anak, dapat ding itaguyod ng mga magulang ang kalusugang pangkaisipan at ang mga iniisip ng mga ito, tiyakin na pinag-iisipan ng kanilang mga anak ang mga problema sa mga paraan at direksiyon na positibo, aktibo, at optimistiko, upang maging mas maganda ang kanilang buhay at hindi sila maging radikal, madaling mabaluktot, o mapanlaban. Ano pa? Dapat nilang magawang lumaki na normal, malusog, at masaya. Halimbawa, kapag nagsisimula nang maintindihan ng mga anak ang sinasabi ng kanilang mga magulang at kaya na nilang makipag-usap nang simple at normal sa kanilang mga magulang, at kapag nagsisimula na silang magkainteres sa mga bagay-bagay, maaaring magsalaysay sa kanila ang kanilang mga magulang ng mga kuwento sa Bibliya o magbahagi ng mga simpleng kwento tungkol sa pag-asal upang gabayan sila. Sa ganitong paraan, mauunawaan ng mga anak kung ano ang ibig sabihin ng pag-asal, at kung ano ang dapat gawin para maging isang mabuting anak at mabuting tao. Isa itong uri ng pagpatnubay sa kaisipan ng mga anak. Hindi sila dapat sabihan lamang ng kanilang mga magulang na kailangan nilang kumita ng maraming pera paglaki nila o na maging opisyal sila na may mataas na ranggo, na magkakaloob sa kanila ng walang katapusang kayamanan at maglalayo sa kanila sa paghihirap o sa paggawa ng mahirap na trabahong pisikal, at na magbibigay sa kanila ng kapangyarihan at katanyagan na utus-utusan ang iba. Hindi dapat ikintal ng mga magulang ang mga ganitong negatibong bagay sa kanilang mga anak, kundi dapat silang magbahagi ng mga positibong bagay sa mga ito. O dapat silang magkuwento sa kanilang mga anak ng mga kuwentong angkop sa edad at naglalaman ng positibong mensaheng kapupulutan ng aral. Halimbawa, ang pagtuturo sa mga anak na huwag magsinungaling at huwag maging isang batang nagsisinungaling, ang ipaunawa sa mga ito na dapat harapin ng isang tao ang mga kahihinatnan ng pagsisinungaling, ang ipaliwanag ang sarili nilang saloobin tungkol sa pagsisinungaling, at ang bigyang-diin na ang mga batang nagsisinungaling ay masasamang bata, at na ayaw ng mga tao ang mga ganitong bata. Kahit papaano man lang, dapat ipaalam ng mga magulang sa kanilang mga anak na dapat maging matapat ang mga ito. Dagdag pa rito, dapat ding pigilan ng mga magulang na magkaroon ang kanilang mga anak ng mga labis-labis o radikal na ideya. Paano ito mapipigilan? Kailangang turuan ng mga magulang ang kanilang mga anak na maging mapagparaya sa iba, na magpakita ng pasensiya at kapatawaran, na hindi maging sutil o makasarili kapag nangyayari ang mga bagay-bagay, at na matutong maging mabait at maayos makisalamuha sa iba; kung makakatagpo ang mga anak ng masasamang tao na magtatangkang pinsalain sila, dapat matuto silang umiwas sa halip na harapin ang sitwasyon sa pamamagitan ng komprontasyon at karahasan. Dapat iwasan ng mga magulang ang pagtatanim o pagkintal ng mararahas na kaisipan sa isipan ng kanilang mga batang anak. Dapat nilang gawing malinaw na ang karahasan ay hindi isang bagay na ikinalulugod ng mga magulang, at na ang mga anak na may tendensiyang gumawa ng karahasan ay hindi mabubuting anak. Kung ang mga tao ay may tendensiyang maging marahas, maaaring kalaunan ay makagawa sila ng krimen at maharap sa pagkontrol ng lipunan at pagpaparusa ayon sa batas. Ang mga taong may tendensiyang maging marahas ay hindi mabubuting tao, hindi mataas ang tingin sa kanila. Sa isa pang aspekto, dapat turuan ng mga magulang ang kanilang mga anak na maging mga taong makakaasa sa kanilang sarili. Hindi dapat umasa ang mga anak na basta na lang silang aabutan ng pagkain at damit; dapat nilang matutunan na sila mismo ang gumawa ng mga bagay-bagay tuwing kaya nila o alam nila kung paano gawin ang mga iyon, na makaiiwas sa palagiang mentalidad ng katamaran. Sa iba’t ibang paraan, dapat gabayan ng mga magulang ang kanilang mga anak na maunawaan ang mga positibo at wastong bagay na ito. Siyempre, kapag nakikita nilang nangyayari o lumilitaw ang mga negatibong bagay, dapat lamang ipaalam ng mga magulang sa kanilang mga anak na ang ganoong pag-uugali ay hindi mabuti, na hindi ganoon ang ginagawa ng mabubuting anak, na sila mismo ay hindi gusto ang ganoong pag-uugali, at na ang mga batang gumagawa niyon ay maaaring maharap sa pagpaparusa ng batas, mga multa, at paghihiganti ng ibang tao sa hinaharap. Sa madaling salita, dapat iparating ng mga magulang sa kanilang mga anak ang mga pinakasimple at pinakapangunahing prinsipyo ng pag-asal at pagkilos. Kahit papaano man lang, habang wala pa sa hustong gulang ang mga anak, dapat silang matutong magsagawa ng pagkilatis, matukoy ang kaibahan ng mabuti at masama, malaman kung anong mga kilos ang tumutukoy sa isang mabuting tao kumpara sa isang masamang tao, kung anong mga bagay ang nagpapakita ng asal ng isang mabuting tao, at aling mga kilos ang itinuturing na masama at nagpapakita ng asal ng isang masamang tao. Ito ang mga pinakapangunahing bagay na dapat ituro sa kanila. Dagdag pa rito, dapat maunawaan ng mga bata na kinamumuhian ng iba ang ilang pag-uugali, gaya ng pagnanakaw o pagkuha sa mga gamit ng iba nang walang permiso, paggamit sa mga pagmamay-ari ng iba nang walang pahintulot, pagpapakalat ng tsismis, at paghahasik ng hidwaan sa pagitan ng mga tao. Ang mga ito at ang mga pagkilos na natutulad dito ay lahat palatandaan ng asal ng isang masamang tao, ang mga ito ay mga negatibong bagay, at hindi kalugod-lugod para sa Diyos. Habang medyo lumalaki ang mga anak, dapat silang turuan na huwag maging sutil sa anumang ginagawa nila, huwag mawalan agad ng interes, o maging padalos-dalos o pabigla-bigla. Dapat nilang isaalang-alang ang mga kahihinatnan ng anumang kilos na maaari nilang gawin, at kung alam nila na magiging hindi kanais-nais o mapaminsala ang mga kahihinatnang iyon, dapat silang magpigil at huwag hayaang maghari sa isipan nila ang mga pakinabang at hangarin. Dapat ding turuan ng mga magulang ang kanilang mga anak tungkol sa mga tipikal na salita at kilos ng masasamang tao, na magbibigay sa mga anak ng simpleng pagkaunawa sa masasamang tao at sa mga pamantayang gagamitin sa pagsuri sa mga ito. Dapat matutunan ng mga bata na huwag agad magtiwala sa mga estranghero o sa mga pangako ng mga ito, at huwag tumanggap ng mga bagay mula sa mga estranghero nang walang pag-iingat. Ang lahat ng ito ay dapat ituro sa mga bata, dahil ang mundo at ang lipunan ay masama at puno ng mga patibong. Hindi dapat basta-bastang magtiwala ang mga bata sa kung sino-sino lang; dapat silang turuang kumilatis ng masasamang tao at mga taong malulupit, na maging maingat at lumayo sa masasamang tao, upang maiwasang madawit o malinlang sila ng mga ito. Tungkol naman sa mga pundamental na aral na ito, dapat gabayan at patnubayan ng mga magulang ang kanilang mga anak nang may positibong perspektiba sa panahon ng kanilang paglaki. Sa isang aspekto, dapat magsikap ang mga magulang na tiyaking lumalaki nang malusog at malakas ang kanilang mga anak habang pinalalaki nila ang mga ito, at sa isa pang aspekto, dapat nilang itaguyod ang malusog na paglago ng isipan ng kanilang mga anak. Ano nga ba ang mga palatandaan ng isang malusog na pag-iisip? Ang mga ito ay kapag ang isang tao ay may tamang perspektiba sa buhay at kayang tumahak sa tamang landas. Kahit pa hindi siya nananampalataya sa Diyos, iniiwasan pa rin niya ang pagsunod sa masasamang kalakaran sa panahon ng kanyang paglaki. Kung ang mga magulang ay may napapansing anumang paglihis sa kanilang mga anak, dapat nilang suriin agad ang pag-uugali ng mga ito at ituwid iyon, at patnubayan nang tama ang kanilang mga anak. Halimbawa, kung nalantad ang kanilang mga anak sa ilang bagay na bahagi ng masasamang kalakaran o ilang maling argumento o kaisipan at pananaw noong bata pa sila, sa mga pagkakataon kung saan wala silang pagkilatis, baka sundan o tularan nila ang mga ito. Dapat mapansin ng mga magulang ang mga isyung ito nang maaga at magbigay ng agarang pagtutuwid at wastong patnubay. Ito rin ay kanilang responsabilidad. Sa madaling salita, ang layon ay ang siguraduhing magkaroon ang mga anak ng pundamental, positibo, at tamang direksiyon sa pag-unlad ng kanilang pag-iisip, pag-asal, pagtrato sa iba, at pag-unawa sa iba’t ibang tao, pangyayari, at bagay, upang umunlad sila sa isang nakabubuting direksiyon sa halip na sa isang direksiyon na buktot. Halimbawa, madalas sabihin ng mga hindi mananampalataya, “Ang buhay at kamatayan ay pauna nang itinakda; ang kayamanan at karangalan ay pinagpapasyahan ng Langit.” Ang dami ng pagdurusa at kasiyahan na dapat maranasan ng isang tao sa buhay niya ay pauna nang itinakda ng Diyos at hindi mababago ng mga tao. Sa isang aspekto, dapat ipaalam ng mga magulang ang mga obhetibong katunayang ito sa kanilang mga anak, at sa isa pang aspekto, dapat nilang turuan ang kanilang mga anak na ang buhay ay hindi lamang tungkol sa mga pisikal na pangangailangan, at lalong hindi lamang ito tungkol sa kasiyahan. Mayroong mas mahahalagang bagay na dapat gawin ang mga tao sa buhay na ito kaysa sa kumain, uminom, at maghanap ng mapag-aaliwan; dapat silang manampalataya sa Diyos, maghangad sa katotohanan, at maghangad ng kaligtasan mula sa Diyos. Kung ang mga tao ay namumuhay lamang para sa kasiyahan, para kumain, uminom, at maghanap ng mapag-aaliwan ng laman, para silang mga zombie, at walang anumang halaga ang buhay nila. Hindi sila nagdudulot ng anumang positibo o makabuluhang halaga, at hindi sila karapat-dapat mabuhay o ni maging tao. Kahit pa hindi nananampalataya sa Diyos ang isang anak, kahit papaano man lang ay gabayan mo siyang maging isang mabuting tao at isang taong tumutupad sa kanyang naaangkop na tungkulin. Siyempre, kung siya ay hinirang ng Diyos at handang makilahok sa buhay-iglesia at gawin ang kanyang sariling tungkulin habang lumalaki siya, mas mainam iyon. Kung ganito ang kanilang mga anak, lalong dapat gampanan ng mga magulang ang mga responsabilidad nila sa kanilang mga menor de edad na anak nang batay sa mga prinsipyong ipinapaalala ng Diyos sa mga tao. Kung hindi mo alam kung sila ba ay mananampalataya sa Diyos o hihirangin ng Diyos, kahit papaano man lang ay dapat mong tuparin ang iyong mga responsabilidad sa iyong mga anak sa panahon ng kanilang paglaki. Kahit pa hindi mo alam o hindi mo maunawaan ang mga bagay na ito, dapat mo pa ring gampanan ang mga responsabilidad na ito. Sa abot ng iyong makakaya, dapat mong isakatuparan ang mga obligasyon at responsabilidad na dapat mong gampanan, ibahagi sa iyong mga anak ang mga positibong ideya at bagay na iyo nang nalalaman. Kahit papaano man lang, tiyakin mong sumusunod sa isang nakabubuting direksiyon ang kanilang espirituwal na paglago, at na malinis at malusog ang kanilang isipan. Huwag mo silang pag-aralin ng lahat ng uri ng kasanayan at kaalaman mula sa murang edad sa ilalim ng iyong mga ekspektasyon, paglilinang, o pang-aapi. Ang mas malubha pa, may mga magulang na sumasama sa kanilang mga anak kapag sumasali ang mga ito sa iba’t ibang pagtatanghal ng talento, at sa mga kompetisyon sa akademya o sa atletika, sumusunod sila sa iba’t ibang kalakarang panlipunan at pumupunta sa mga kaganapan tulad ng mga press hearing, pagpirma ng mga kilalang tao, at mga study session, at dumadalo sila sa anumang kompetisyon at talumpati ng pagtanggap sa mga seremonya ng parangal, atbp. Bilang mga magulang, kahit papaano man lang ay hindi nila dapat hayaan ang kanilang mga anak na sundan ang kanilang mga yapak sa pamamagitan ng paggawa ng mga bagay na ito nang sila mismo. Kung dadalhin ng mga magulang ang kanilang mga anak sa mga gayong aktibidad, sa isang aspekto, malinaw na hindi nila natupad ang kanilang mga responsabilidad bilang magulang. Sa isa pang aspekto, hayagan nilang inaakay ang kanilang mga anak patungo sa isang landas na walang balikan, hinahadlangan ang konstruktibong pag-unlad ng pag-iisip ng mga ito. Saan dinala ng mga magulang na ito ang kanilang mga anak? Dinala nila ang mga ito sa masasamang kalakaran. Isa itong bagay na hindi dapat gawin ng mga magulang. Higit pa rito, tungkol naman sa mga landas na tatahakin ng kanilang mga anak sa hinaharap at sa mga magiging propesyon ng mga ito, hindi dapat ikintal ng mga magulang ang mga bagay na tulad ng, “Tingnan mo si ganito at ganyan, isa siyang piyanista na nagsimulang tumugtog ng piano noong apat o limang taong gulang pa siya. Hindi siya nagpakasaya sa paglalaro, walang siyang mga kaibigan o laruan, at nagsanay siya ng piano araw-araw. Sinamahan siya ng kanyang mga magulang sa pag-aaral niyang tumugtog ng piano, kumonsulta sila sa iba’t ibang guro, at isinali nila siya sa mga patimpalak ng pagtugtog ng piano. Tingnan mo kung gaano na siya kasikat ngayon, nakakakain siya nang mabuti, maayos ang kanyang pananamit, malakas ang kanyang dating, at iginagalang siya kahit saan siya magpunta.” Ito ba ang uri ng edukasyon na nagsusulong ng malusog na pag-unlad ng isip ng isang bata? (Hindi.) Anong uri ito ng edukasyon, kung gayon? Ito ang edukasyon ng isang diyablo. Nakapipinsala ang ganitong uri ng edukasyon sa kahit anong murang isipan. Hinihikayat siya nito na maghangad ng kasikatan, na magnasa ng iba’t ibang awra, parangal, posisyon, at kasiyahan. Dahil sa edukasyong ito, nananabik at naghahangad siya ng mga bagay na ito mula pa sa murang edad, itinutulak siya nito na mabalisa, mangamba nang matindi, at mag-alala, at inuudyukan pa nga siya nitong magbayad ng lahat ng klase ng halaga para lang makuha ito, gumigising siya nang maaga at nagtatrabaho hanggang gabi para aralin ang kanyang takdang-aralin at mag-aral ng iba’t ibang kasanayan, at nasasayang niya ang kanyang kabataan, ipinagpapalit niya ang mahahalagang taong iyon para sa mga bagay na ito. Tungkol naman sa mga isinusulong ng masasamang kalakaran, ang mga menor de edad na bata ay walang kakayahang lumaban o kumilatis dito. Kaya naman, bilang mga tagapag-alaga ng kanilang mga menor de edad na anak, dapat gampanan ng mga magulang ang responsabilidad na ito sa pamamagitan ng pagtulong sa kanilang mga anak na kilatisin at labanan ang iba’t ibang pananaw na nagmumula sa masasamang kalakaran ng mundo at lahat ng negatibong bagay. Dapat silang magbigay ng positibong gabay at edukasyon. Siyempre, may kanya-kanyang mga adhikain ang bawat isa, at may ilang bata na, kahit pa hadlangan ng kanilang mga magulang ang mga gayong paghahangad, ay maaaring nasain pa rin ang mga iyon. Hayaan silang hilingin kung ano ang gusto nila; dapat tuparin ng mga magulang ang kanilang mga responsabilidad. Bilang magulang, mayroon kang obligasyon at responsabilidad na patnubayan ang mga kaisipan ng iyong mga anak at patnubayan sila sa isang positibo at nakabubuting direksiyon. Pagdating naman sa kung pipiliin ba nilang makinig sa iyo o gugustuhin ba nilang isagawa ang mga turo mo paglaki nila, sariling pasya na nila iyon, na hindi mo na mapanghihimasukan o makokontrol. Sa madaling salita, sa panahon ng paglaki ng kanilang mga anak, may responsabilidad at obligasyon ang mga magulang na ikintal sa isipan ng kanilang mga anak ang iba’t ibang malusog, wasto, at positibong kaisipan at pananaw, pati na rin ang mga layon sa buhay. Ito ang responsabilidad ng mga magulang.

Sinasabi ng ilang magulang na, “Ni hindi ko nga alam kung paano turuan ang mga anak ko. Magulo na ang isip ko simula pa noong bata ako, ginagawa ko lang ang anumang sabihin sa akin ng mga magulang ko, nang hindi tinutukoy ang tama sa mali. Kahit ngayon, hindi ko pa rin alam kung paano magturo sa mga anak.” Huwag kang mag-alala na hindi mo alam; hindi naman iyon laging masamang bagay. Ang mas masama ay kapag alam mo nga pero hindi mo naman ito isinasagawa, patuloy mo pa ring tinuturuan ang iyong mga anak para lang maging magaling sila, at sinasabi mong, “Wala na akong silbi ngayon, pero gusto kong mahigitan ako ng mga anak ko. Ang nakababatang henerasyon ay nakikibahagi sa tagumpay ng kanilang nakatatanda, at dapat higitan nila ang mga ito. Kasalukuyan akong naglilingkod bilang pinuno ng seksyon; kaya, ang mga anak ko ay dapat maging mayor, gobernador, o makaabot pa nga sa mas mataas na antas sa gobyerno o hindi kaya ay maging pangulo.” Wala nang kailangan pang sabihin sa mga ganitong tao. Hindi tayo nakikipag-ugnayan sa mga taong tulad nito. Ang responsabilidad ng magulang na pinag-uusapan natin ay positibo, maagap, at may kaugnayan sa katotohanan. Para sa mga naghahangad sa katotohanan, kung nais mong tuparin ang iyong responsabilidad sa iyong mga anak, ngunit hindi ka nakakasiguro kung paano tuparin ang responsabilidad na iyon, simulan mong mag-aral mula sa simula—madali lang iyon. Ang pagtuturo sa mga nasa hustong gulang ay hindi madali, pero ang pagtuturo sa mga bata ay madali lang, hindi ba? Matuto at magturo ka nang sabay, ituro mo ang bago mong natutunan. Hindi ba’t madali lang iyon? Madaling magturo sa iyong mga anak. Mas mainam pang tuparin mo ang iyong responsabilidad pagdating sa kalusugang pangkaisipan ng iyong mga anak. Kahit pa hindi mo ito magawa nang perpekto, mas mabuti pa rin ito kaysa sa hindi mo sila turuan man lang. Ang mga bata ay nasa murang edad pa at walang muwang; kung hinahayaan mo silang makakuha ng kanilang impormasyon mula sa telebisyon at iba’t ibang pinagmulan, maghangad ng anumang nais nila, at mag-isip at kumilos nang naaayon sa kanilang kagustuhan nang walang edukasyon o pangangasiwa, hindi mo natupad ang iyong responsabilidad bilang magulang. Nabigo ka sa iyong tungkulin, at hindi mo natapos ang iyong responsabilidad at obligasyon. Kung dapat gampanan ng mga magulang ang kanilang responsabilidad sa kanilang mga anak, hindi sila maaaring maging pasibo, bagkus ay dapat silang aktibong mag-aral ng ilang kaalaman at karunungan na makakatulong sa pag-aalaga sa kalusugang pangkaisipan ng kanilang mga anak, o mag-aral ng ilang batayang prinsipyo na may kaugnayan sa katotohanan, nang nagsisimula mula sa umpisa. Ang lahat ng ito ay mga bagay na dapat gawin ng mga magulang: Ito ay tinatawag na pagtupad sa responsabilidad ng isang tao. Siyempre, hindi magiging walang saysay ang pagkatuto mo. Sa proseso ng pagkatuto at pagtuturo sa iyong mga anak, mayroon ka ring makakamit. Dahil, habang tinuturuan mo ang iyong mga anak na paunlarin ang kanilang kalusugang pangkaisipan sa isang nakabubuting direksiyon, bilang isang taong nasa hustong gulang, hindi maiiwasang makakatagpo at matututo ka ng ilang positibong ideya. Kapag masinsinan at seryoso mong binibigyang-pansin ang mga positibong ideya o prinsipyo at mga pamantayang ito sa pag-asal at pagkilos, may makakamit ka nang hindi mo namamalayan—hindi ito magiging walang saysay. Ang pagtupad sa iyong responsabilidad sa sarili mong mga anak ay hindi isang bagay na ginagawa mo para sa iba; dapat mo itong gawin dahil sa ugnayan mo sa iyong mga anak, ugnayang kapwa emosyonal at sa dugo. Kahit pa kumilos o umasal ang iyong mga anak sa paraang hindi tumutugon sa iyong mga ekspektasyon pagkatapos mo itong gawin, kahit papaano, mayroon ka pa ring nakamit. Alam mo kung ano ang ibig sabihin ng turuan ang iyong mga anak at tuparin ang iyong responsabilidad sa kanila. Nagawa mo na ang iyong responsabilidad. Tungkol naman sa mga landas na tatahakin ng iyong mga anak sa hinaharap, kung paano nila pipiliing umasal, at ang tadhanang naghihintay sa kanila sa buhay, hindi mo na iyon dapat ipag-alala. Kapag nasa hustong gulang na sila, maaari ka na lamang umantabay at manood habang nangyayari ang kanilang buhay at tadhana. Wala ka nang obligasyon o responsabilidad na makisali. Kung hindi ka nagbigay ng napapanahong gabay, edukasyon, at mga limitasyon sa ilang usapin para sa kanila noong menor de edad pa sila, maaaring pagsisisihan mo ito kapag nasa hustong gulang na sila at nagsasabi o gumagawa sila ng mga bagay na hindi mo inaasahan o nagpapakita sila ng mga saloobin at pag-uugaling hindi mo inaakala. Halimbawa, noong bata pa sila, palagi mo silang tinuturuan, sinasabi mong, “Mag-aral ka nang mabuti, pumasok sa kolehiyo, magpatuloy sa postgraduate studies o kumuha ng Ph.D., maghanap ng magandang trabaho, maghanap ng isang mabuting mapapangasawa at bumuo ng pamilya, at pagkatapos ay magiging maganda ang buhay.” Sa pamamagitan ng iyong pagtuturo, panghihikayat, at iba’t ibang klase ng panggigipit, tinahak at sinunod nila ang landas na itinakda mo para sa kanila at nakamit nila ang iyong inaasahan, gaya mismo ng iyong ninanais, at ngayon ay hindi na sila makabalik. Kung, pagkatapos mong maunawaan ang ilang katotohanan at ang mga layunin ng Diyos dahil sa iyong pananalig, at pagkatapos mong magkamit ng mga tamang kaisipan at pananaw, ay sinusubukan mo na ngayong sabihan sila na huwag nang hangarin ang mga bagay na iyon, malamang na tututol sila, “Hindi ba’t ginagawa ko kung ano mismo ang gusto mo? Hindi ba’t itinuro mo sa akin ang mga bagay na ito noong bata pa ako? Hindi ba’t hiningi mo ito sa akin? Bakit mo ako pinipigilan ngayon? Mali ba ang ginagawa ko? Nakamit ko na ang mga bagay na ito at natatamasa ko na ang mga ito ngayon; dapat kang maging masaya, kontento, at ipagmalaki ako, hindi ba?” Ano ang mararamdaman mo kapag narinig mo ito? Dapat ka bang maging masaya o maiyak? Hindi ba’t magsisisi ka? (Oo.) Hindi mo na sila maibabalik ngayon. Kung hindi mo sila tinuruan nang ganito noong bata pa sila, kung binigyan mo sila ng masayang kabataan na walang anumang panggigipit, nang hindi sila tinuturuang maging mas magaling kaysa sa iba, na magkaroon ng mataas na posisyon o kumita ng maraming pera, o na maghangad ng kasikatan, pakinabang, at katayuan, kung hinayaan mo na lang silang maging mabuti at ordinaryong tao, nang hindi iginigiit sa kanila na kumita ng maraming pera, magsaya nang husto, o suklian ka nang labis, hinihiling lang na maging malusog at masaya sila, na maging isang simple at masayang tao sila, marahil ay mas naging bukas silang tumanggap sa ilang kaisipan at pananaw na pinanghahawakan mo pagkatapos mong sumampalataya sa Diyos. Kung nagkagayon, marahil ay masaya ang buhay nila ngayon, at mas kaunti ang tensyon nila mula sa buhay at lipunan. Bagamat hindi sila nagkamit ng kasikatan at pakinabang, kahit papaano ay masaya, tahimik, at payapa ang puso nila. Ngunit habang lumalaki sila, dahil sa iyong paulit-ulit na pagsulsol at pag-uudyok, dahil sa iyong panggigipit, walang humpay silang naghangad ng kaalaman, pera, kasikatan, at pakinabang. Sa huli, nakamit nila ang kasikatan, pakinabang, at katayuan, bumuti ang buhay nila, mas nasiyahan sila, at kumita sila ng mas maraming pera, ngunit ang buhay nila ay sobrang nakakapagod. Sa tuwing nakikita mo sila, bakas ang pagod sa mukha nila. Kapag umuuwi sila, bumabalik sa iyo, ay saka lang sila naglalakas-loob na tanggalin ang kanilang mga maskara at aminin na pagod na sila at nais nilang magpahinga. Ngunit sa sandaling lumabas sila, hindi na sila katulad ng dati—muli nilang isinusuot ang maskara. Tinitingnan mo ang kanilang pagod at kaawa-awang ekspresyon, at naaawa ka sa kanila, pero wala kang kapangyarihan na ibalik sila sa dati. Hindi na sila makakabalik. Paano ito nangyari? Hindi ba’t may kinalaman ito sa iyong pagpapalaki? (Oo.) Wala sa mga ito ang likas na nilang alam o hinangad mula sa murang edad; may tiyak itong kaugnayan sa iyong pagpapalaki. Kapag nakikita mo ang mukha nila, kapag nakikita mong nasa ganitong kalagayan ang kanilang buhay, hindi ba’t sumasama ang loob mo? (Oo.) Ngunit wala kang kapangyarihan; ang tanging natitira ay panghihinayang at lungkot. Maaaring nararamdaman mo na lubusan nang inagaw ni Satanas ang iyong anak, na hindi na siya makakabalik, at na wala kang kapangyarihan na iligtas siya. Ito ay dahil hindi mo tinupad ang iyong responsabilidad bilang magulang. Ikaw ang nagpahamak sa anak mo, ang nagligaw sa kanya gamit ang iyong maling ideolohikal na pagtuturo at gabay. Hindi na siya makakabalik kailanman, at sa huli, nagsisisi ka na lang. Nakatingin ka lang nang walang magawa habang nagdurusa ang iyong anak, ginagawang tiwali ng masamang lipunang ito, nabibigatan sa mga kagipitan ng buhay, at wala kang magawa para tulungan siya. Ang tanging masasabi mo ay, “Umuwi ka nang mas madalas, at ipagluluto kita ng masarap na pagkain.” Anong mga problema ang malulutas ng isang pagkain? Hindi nito malulutas ang anuman. Ang kanyang mga kaisipan ay lumago at nabuo na, at hindi siya handang bitiwan ang kasikatan at katayuang natamo niya. Maaari lamang siyang sumulong at hindi na kailanman bumalik. Ito ang nakapipinsalang resulta ng maling paggabay ng mga magulang at ng pagkintal nila ng mga maling ideya sa kanilang mga anak habang lumalaki ang mga ito. Kaya, sa panahong ito, dapat tuparin ng mga magulang ang kanilang responsabilidad, gabayan ang kalusugang pangkaisipan ng kanilang mga anak, at akayin ang mga kaisipan at kilos ng mga ito patungo sa isang nakabubuting direksiyon. Ito ay isang napakahalagang bagay. Maaaring sabihin mo na, “Wala akong gaanong alam sa pagtuturo sa mga bata,” pero hindi mo man lang ba kayang tuparin ang iyong responsabilidad? Kung tunay mong nauunawaan ang mundo at ang lipunang ito, kung tunay mong naaarok kung ano ang kasikatan at pakinabang, kung tunay na kaya mong talikuran ang makamundong kasikatan at pakinabang, dapat mong protektahan ang iyong mga anak at huwag silang hayaang agad-agad na tanggapin ang mga maling ideyang ito na mula sa lipunan habang sila ay lumalaki. Halimbawa, pagpasok ng ilang bata sa junior high school, nagsisimula silang makapansin ng mga bagay-bagay tulad ng kung ilang bilyong dolyar na mga pag-aari mayroon ang isang mayamang negosyante, kung anong uri ng mga mamahaling sasakyan ang pag-aari ng pinakamayamang tao sa bayan, kung anong posisyon ang hawak ng isa pang tao, kung magkano ang pera niya, kung ilang sasakyan ang nakaparada sa bahay niya, at kung anong mga bagay ang natatamasa niya. Napapaisip sila: “Nasa junior high school ako ngayon. Paano kung hindi ako makahanap ng magandang trabaho pagkatapos ng kolehiyo? Kung wala akong trabaho, ano ang gagawin ko kung hindi ko kayang bumili ng mansyon at mga mamahaling sasakyan? Paano ako magiging espesyal kung wala akong pera?” Nagsisimula silang mag-alala at mainggit sa mga tao sa lipunan na may katanyagan at may maluluho at mararangyang pamumuhay. Kapag namumulat na ang mga bata sa mga bagay na ito, nagsisimula silang tumanggap ng iba’t ibang impormasyon, pangyayari, at sitwasyon mula sa lipunan, at sa kanilang murang isipan, nagsisimula silang makaramdam ng tensyon at pagkabalisa, at nag-aalala at nagpaplano sila para sa kanilang kinabukasan. Sa gayong sitwasyon, hindi ba’t dapat gampanan ng mga magulang ang kanilang responsabilidad at magbigay sila ng kaginhawahan at gabay, na tutulong sa mga anak nila na maunawaan kung paano tingnan at pangasiwaan nang tama ang mga usaping ito? Dapat siguraduhin ng mga magulang na hindi mahumaling ang kanilang mga anak sa mga bagay na ito mula sa murang edad, upang magkaroon ng tamang pananaw tungkol dito ang kanilang mga anak. Sabihin mo sa Akin, paano dapat tugunan ng mga magulang ang mga usaping ito sa kanilang mga anak? Sa panahon ngayon, hindi ba’t nalalantad ang mga bata sa iba’t ibang aspekto ng lipunan sa napakamurang edad? (Oo.) Hindi ba’t maraming alam ang mga bata ngayon tungkol sa mga mang-aawit, artista sa pelikula, sikat na atleta, pati na rin sa mga kilalang tao sa internet, mayayamang negosyante, mayayamang tao, at mga multimilyonaryo—kung magkano ang kanilang kinikita, kung ano ang kanilang isinusuot, kung ano ang kanilang pinagkakasiyahan, kung ilang mamahaling sasakyan ang mayroon sila, at iba pa? (Oo.) Samakatuwid, dapat tuparin ng mga magulang ang kanilang responsabilidad bilang magulang sa masalimuot na lipunang ito, dapat nilang protektahan ang kanilang mga anak, at bigyan ang mga ito ng malusog na pag-iisip. Kapag namulat na ang mga bata sa mga usaping ito o nakarinig at nakatanggap sila ng anumang di-nakabubuting impormasyon, dapat silang turuan ng kanilang mga magulang na magkaroon ng mga tamang kaisipan at pananaw upang makaiwas sila sa mga bagay na ito sa tamang oras. Kahit papaano man lang, dapat ibahagi sa kanila ng kanilang mga magulang ang isang simpleng doktrina: “Bata ka pa, at sa edad mong iyan, ang iyong responsabilidad ay ang mag-aral nang mabuti at matuto ng mga bagay na kailangan mong matutunan. Hindi mo na kailangang mag-isip pa ng ibang bagay; tungkol naman sa kung magkano ang iyong kikitain o ano ang iyong bibilhin, hindi mo kailangang asikasuhin ang mga bagay na ito—ito ay mga usapin kapag malaki ka na. Sa ngayon, tutukan mo ang iyong gawain sa eskuwela, tapusin mo ang mga gawaing itinatalaga ng iyong mga guro, at pamahalaan mo ang mga bagay-bagay sa sarili mong buhay. Hindi mo kailangang pag-isipan nang husto ang iba pang bagay. Hindi pa magiging masyadong huli ang lahat para isaalang-alang ang mga bagay na ito pagkatapos mong makapasok sa lipunan at maharap sa mga ito. Ang mga nangyayari ngayon sa lipunan ay alalahanin ng mga nasa hustong gulang. Wala ka pa sa hustong gulang, kaya hindi ito mga bagay na dapat mong pag-isipan o lahukan. Sa ngayon, ang tutukan mo ay ang magawa mo nang maayos ang iyong gawain sa eskuwela, at makinig ka sa sinasabi namin sa iyo. Nasa hustong gulang na kami at mas marami kaming alam kaysa sa iyo, kaya dapat kang makinig sa amin, sa anumang sasabihin namin. Kung matututunan mo ang mga bagay na iyon sa lipunan, at susundin at gagayahin mo ang mga iyon, hindi iyon magiging kapaki-pakinabang sa iyong pag-aaral at gawain sa eskuwela—maaaring makaapekto ito sa pag-aaral mo. Kung magiging anong uri ka ng tao sa hinaharap o kung anong uri ng propesyon ang magkakaroon ka: Ito ay mga bagay na dapat isaalang-alang sa hinaharap. Sa ngayon, ang tungkulin mo ay ang asikasuhin ang iyong pag-aaral. Kung hindi ka magiging mahusay sa iyong pag-aaral, hindi ka magtatagumpay sa iyong edukasyon, at hindi ka magiging isang mabuting anak. Huwag mo nang isipin ang iba pang bagay; walang kinalaman ang mga iyon sa iyo. Kapag mas matanda ka na, saka mo mauunawaan ang mga bagay na iyon.” Hindi ba’t ito ang pinakapundamental na doktrinang dapat maunawaan ng mga tao? (Oo.) Ipaalam ito sa mga bata: “Ang tungkulin mo ngayon ay ang mag-aral, hindi ang kumain, uminom, at magsaya. Kung hindi ka mag-aaral, masasayang mo ang iyong oras at mapapabayaan mo ang iyong pag-aaral. Ang mga bagay sa lipunan na may kinalaman sa pagkain, pag-inom, paghahanap ng mapag-aaliwan, at iba pang mga bagay ay pawang para sa mga nasa hustong gulang na. Ang mga wala pa sa hustong gulang ay hindi dapat makisali sa mga ganoong aktibidad.” Madali ba para sa mga bata na tanggapin ang mga salitang ito? (Oo.) Hindi mo ipinagkakait sa kanila ang karapatang malaman ang tungkol sa mga usaping ito o mainggit dito. Kasabay nito, itinuturo mo kung ano ang dapat nilang gawin. Magandang paraan ba ito ng pagtuturo sa mga anak? (Oo.) Simpleng hakbang ba ito? (Oo.) Dapat matuto ang mga magulang na gawin ito at, sa abot ng kanilang makakaya, dapat nilang pag-aralan kung paano turuan at alagaan ang kanilang mga menor de edad na anak batay sa sariling abilidad, mga kondisyon, at kakayahan ng mga ito; dapat nilang gampanan ang kanilang responsabilidad sa kanilang mga anak, at gawin ang lahat ng ito sa abot ng kanilang makakaya. Walang mga istrikto o mahigpit na pamantayan para dito; nakadepende ito sa bawat tao. Magkakaiba ang mga sitwasyon ng pamilya ng bawat isa, at iba-iba rin ang kakayahan ng bawat tao. Kaya, pagdating sa pagtupad ng responsabilidad ng pagtuturo sa mga anak, ang bawat tao ay may sarili niyang mga pamamaraan. Dapat mong gawin ang anumang epektibong paraan na nagbibigay ng mga ninanais na resulta. Dapat kang umakma sa personalidad, edad, at kasarian ng iyong mga anak: May ilan na maaaring kinakailangang mas higpitan, samantalang ang iba ay maaaring nangangailangan ng mas malumanay na pamamaraan. Maaaring nakabubuti sa ilan ang mas mahigpit na estilo, habang ang iba ay maaaring lumago sa isang mas maluwag na kapaligiran. Dapat iakma ng mga magulang ang kanilang mga pamamaraan batay sa indibidwal na sitwasyon ng kanilang mga anak. Ano’t anuman, ang pinakalayon ay ang mapangalagaan ang kalusugang pangkaisipan ng mga anak, at ang magabayan sila patungo sa isang nakabubuting direksiyon kapwa sa kanilang mga kaisipan at sa mga pamantayan ng kanilang mga kilos. Huwag mong igiit ang anumang bagay na maaaring sumasalungat sa pagkatao, ang anumang bagay na lumalabag sa mga batas ng likas na pag-unlad o lumalampas sa kung ano ang kaya nilang makamit sa kasalukuyan nilang edad o sa saklaw ng kanilang kakayahan. Kapag nagagawa ng mga magulang ang lahat ng ito, natupad na nila ang kanilang responsabilidad. Mahirap bang makamit ito? Hindi ito isang komplikadong bagay.