Nitong huli, tinalakay rin natin ang isa pang paksa—ang pagbitiw sa mga epekto ng pagkokondisyon ng iyong pamilya sa iyo. Ang mga epekto ng pagkokondisyon ng pamilya ng isang tao ay nagsisimula mismo noong bata pa ang taong iyon. Kapag umabot na sa hustong gulang ang isang tao, unti-unti niyang sinisimulang gamitin ang mga nakondisyong kaisipan at pananaw sa kanyang buhay. Sa oras na magkaroon siya ng ilang karanasan sa buhay, malaya niyang isinasagawa ang iba’t ibang kaisipan at pananaw na ito na nakondisyon sa kanya ng kanyang pamilya, at sa batayang ito ay nakaipon siya ng iba’t ibang prinsipyo, paraan, at diskarte sa pagharap sa mga bagay na mas komplikado, mas partikular, at mas kapaki-pakinabang sa kanyang sarili. Masasabing ang mga epekto ng pagkokondisyon ng pamilya ay nagsisilbing pundasyon ng isang tao habang unti-unti siyang pumapasok sa lipunan at sa kanyang mga grupong pangkomunidad, at nagbibigay-kakayahan sa kanya na malayang gumamit ng iba’t ibang paraan at diskarte sa pagharap sa mga bagay-bagay habang namumuhay kasama ang iba. Dahil ang mga epekto ng pagkokondisyong ito ng pamilya ay isang pundasyon, nakatanim at malalim nang nakaugat ang mga ito sa puso ng bawat tao. Ang mga bagay na ito ay nakakaimpluwensiya sa buhay ng mga tao, sa paraan ng kanilang pag-asal at pagkilos, at gayundin sa kanilang pananaw sa buhay. Ngunit dahil ang mga epekto ng pagkokondisyong ito ay hindi positibo, ito rin ay mga bagay na dapat bitiwan ng mga tao sa proseso ng paghahangad sa katotohanan. Hindi mahalaga kung ang mga kaisipan at pananaw na ikinikintal sa iyo ng gayong pagkokondisyon ay nabuo sa pinakaibuturan ng iyong puso, o kung ang mga ito ay nangingibabaw sa kaloob-looban—at tiyak na hindi mahalaga kung nakumpirma na ba na totoo ang gayong mga kaisipan at pananaw o kung naisagawa mo na ang mga ito sa iyong pag-iral—ang mga epekto ng pagkokondisyong ito ay makakaapekto sa buhay mo sa iba’t ibang antas, kapwa ngayon at sa hinaharap, nakakaimpluwensiya sa iyong pinipiling landas sa buhay, at nakakaapekto sa iyong saloobin at mga prinsipyo ng pagharap sa mga bagay-bagay. Masasabi na ang karamihan sa mga pamilya ay nagbibigay sa mga tao ng mga pinakapangunahing diskarte at pilosopiya sa pagharap sa mundo, upang makapamuhay at patuloy silang mabuhay sa lipunan. Halimbawa, nagbahaginan tayo noong nakaraan tungkol sa mga bagay na palaging sinasabi ng mga magulang, tulad ng “Kailangan ng mga tao ang kanilang pagpapahalaga sa sarili, tulad ng pangangailangan ng puno sa balakbak nito” at “Iniiwan ng tao ang kanyang pangalan saanman siya maglagi, tulad ng pagputak ng gansa saanman ito lumipad,” pati na ang “Kailangan mong pagtiisan ang matinding pagdurusa upang manguna” at “Ang ibong nag-uunat sa kanyang leeg palabas ang unang nababaril.” Ano pa ba? “Ang pagkakasundo-sundo ay yaman; ang pagtitiis ay karunungan,” at “Ang taong maraming sinasabi ay madalas na nagkakamali.” Ang iba’t ibang ideya at pananaw na ito na kinondisyon sa iyo ng iyong pamilya, tahasan mo mang ginagamit ang mga ito o isinasagawa sa buhay mo, ay ang iyong pundasyon. Ano ang ibig Kong sabihin sa “pundasyon”? Ang ibig Kong sabihin, ito ay isang bagay na nagbibigay-inspirasyon at nagtutulak sa iyo na tanggapin ang mga pilosopiya ni Satanas sa pagharap sa mundo. Ang mga kasabihang ito mula sa iyong pamilya ay nagkintal sa iyo ng pinakabatayang paraan upang maharap ang mundo at pinakabatayang paraan upang manatiling buhay, nang sa gayon ay pagkatapos na makapasok sa lipunang ito, magsisikap ka na hangarin ang kasikatan, pakinabang, at katayuan, magsisikap na magbalatkayo at mas mahusay na ipresenta ang iyong sarili, at mas protektahan ang iyong sarili, at magsisikap na maging tanyag sa gitna ng mga tao, at manguna, at manatili sa mataas na posisyon. Para sa iyo, ang mga bagay na ito na ikinokondisyon sa iyo ng iyong pamilya ay mga panuntunan at diskarte sa pagharap sa mundo, na nagtutulak sa iyo na pumasok sa lipunan at makiisa sa masasamang kalakaran.

Nagbahaginan tayo nitong huli tungkol sa mga epekto ng pagkokondisyon ng pamilya sa mga tao. Mayroong higit pang mga epekto ng pagkokondisyon kaysa sa mga ito, kaya patuloy tayong magbahaginan tungkol sa mga ito. Halimbawa, sinasabi ng ilang magulang sa kanilang mga anak, “Alinman sa tatlong taong magkakasamang naglalakad, kahit papaano ay mayroong isa na maaaring maging aking guro.” Sino ang nagsabi nito? (Si Confucius.) Ito nga ang sinabi ni Confucius. Sinasabi ng ilang magulang sa kanilang mga anak: “Dapat kang matuto ng mga kasanayan saan ka man magpunta. Sa sandaling matutunan mo ang mga ito, magkakaroon ka ng isang kasanayan sa isang espesyal na larangan, at hindi mo na kakailanganing mag-alala na mawawalan ka ng trabaho, at ikaw ang magiging awtoridad sa anumang sitwasyon. Mahusay na sinabi ng isa sa mga sinaunang pantas na, ‘Alinman sa tatlong taong magkakasamang naglalakad, kahit papaano ay mayroong isa na maaaring maging aking guro.’ Sa tuwing may ibang tao sa paligid mo, tingnan mo kung sino ang may kasanayan sa isang espesyal na larangan. Palihim mo itong pag-aralan nang hindi hinahayaang malaman ng iba, pagkatapos, sa sandaling maging dalubhasa ka na rito, ito ay magiging kasanayan mo na, at magagawa mong kumita ng pera para masuportahan ang iyong sarili, at hinding-hindi ka na magkukulang sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay.” Ano ang layon ng mga magulang mo sa paghikayat sa iyo na matuto ng mga kasanayan kapag kasama mo ang ibang tao? (Upang magtagumpay sa mundo.) Ang layon ng pagkatuto ng mga kasanayan ay para palakasin ang iyong sarili, manguna, lihim na matutunan ang mga kasanayan ng iba, at unti-unting palakasin ang iyong sariling kalakasan. Kung makikita ng mga tao ang iyong kakaibang lakas, magkakaroon ka ng kabuhayan at pati ng kasikatan at kayamanan. At kapag parehong mayroon kang kasikatan at kayamanan, magiging mataas ang tingin ng mga tao sa iyo. Kung wala kang mga tunay na kasanayan, hindi ka pahahalagahan ng sinuman, kaya dapat lihim mong matutunan ang mga kasanayan ng iba, matutunan ang mga kalakasan at kasanayan ng ibang tao, at unti-unting maging mas malakas kaysa sa kanila—pagkatapos ay saka ka lang mangunguna. Sinasabi ng ilang magulang sa kanilang mga anak, “Kung gusto mong magmukhang marangal kapag nakatingin ang mga tao, kailangan mong magdusa kapag sila ay hindi nakatingin,” nang may layon pa rin na hikayatin ang kanilang mga anak na tamuhin ang pagpapahalaga at paghanga ng iba. Kung nagsisikap at nagtitiyaga ka, at nagtitiis ka ng matinding paghihirap para matuto ng mga kasanayan kapag hindi nakatingin ang iba, kung gayon, sa sandaling matamo mo na ang mga kasanayang ito, mapapabilib mo na ang lahat sa iyong karunungan, at sa tuwing minamaliit o inaapi ka ng mga tao, maaari mong ipangalandakan ang iyong mga talento, at wala nang sinuman ang mangangahas na apihin ka. Kahit na maaaring mukha kang ordinaryo at hindi kapansin-pansin, at hindi gaanong nagsasalita, magkakaroon ka ng ilang kasanayan, sa larangan ng mga teknikal na abilidad na hindi kayang unawain ng mga ordinaryong tao, kaya’t hahangaan ka ng iba dahil dito at manliliit sila sa iyong presensiya, at ituturing ka nila bilang isang taong makakatulong sa kanila. Sa ganitong paraan, hindi ba’t tumaas ang iyong halaga sa mga tao? At habang tumataas ang iyong halaga, hindi ba’t pinagmumukha ka nitong marangal? Kung gusto mong magsikap na magkaroon ng respetadong katayuan sa mga tao, kailangan mong magtiis ng paghihirap at pagdurusa kapag hindi sila nakatingin. Kahit gaano pa katinding paghihirap ang tinitiis mo, lunukin mo na lang ito at magpatuloy ka lang, at magiging sulit ang lahat ng paghihirap mo sa sandaling makita ng mga tao kung gaano ka kahusay. Ano ang layon ng mga magulang mo sa pagsasabi sa iyo ng kasabihang ito, “Kung gusto mong magmukhang marangal kapag nakatingin ang mga tao, kailangan mong magdusa kapag sila ay hindi nakatingin”? Ang layon nila ay ang magkamit ka ng respetadong katayuan sa ibang tao at makuha ang paghanga ng mga ito, sa halip na madiskrimina o maapi, nang sa gayon ay hindi mo lamang matamasa ang magagandang bagay sa buhay, kundi makukuha mo rin ang respeto at suporta ng iba. Bukod sa hindi inaapi ng iba ang mga taong may ganitong katayuan sa lipunan, maayos ang takbo ng mga bagay-bagay sa kanila kahit saan man sila magpunta. Sa tuwing nakikita ng mga tao na paparating ka, sasabihin nila, “O ikaw pala, ano ang maipaglilingkod namin sa iyo? Isang karangalan na makita ka! May kailangan ka bang asikasuhin? Ako na ang bahala. O, narito ka para bumili ng mga tiket? Hindi mo na kailangang pumila. Ilalaan ko sa iyo ang pinakamagandang upuan. Tutal, magkaibigan naman tayo!” Tatanggapin mo ito at iisipin, “Wow, talagang kapaki-pakinabang itong maging isang kilalang tao. Tama ang matatanda nang sabihin nila, ‘Kung gusto mong magmukhang marangal kapag nakatingin ang mga tao, kailangan mong magdusa kapag sila ay hindi nakatingin.’ Ganoon talaga ang lipunan, labis na nakatuon sa realidad! Kung wala akong ganitong reputasyon, sino ang magbibigay-pansin sa akin? Kung pipila ka katulad ng isang normal na tao, maaaring maliitin ka ng iba at hamakin, at maaari pa ngang hindi ka pagbentahan kapag nasa unahan ka na ng pila.” Kapag pumipila ka para magpatingin sa isang doktor sa ospital, may nakakita sa iyo mula sa kabilang pasilyo at nagsabing, “Hindi ba’t ikaw si ganito ganyan? Bakit ka pa naghihintay sa pila? Hahanapan kita agad ng espesyalista para hindi ka na kailangang pumila.” Tutugon ka: “Hindi pa ako nagbayad.” At sasabihin nila, “Hindi na kailangan, ako na ang bahala sa bayarin.” Pag-iisipan mo ito, “Masarap maging isang kilalang tao. Pagkatapos ng lahat, hindi naging walang kabuluhan ang pagtitiis sa lahat ng pagdurusang iyon kapag walang nakatingin. Talagang natatamasa ko ang espesyal na pagtrato sa lipunan. Labis na nakatuon sa realidad ang lipunang ito, kailangan mo lang maging isang kilalang tao para matrato ka nang maayos. Napakaganda nito!” Muli, nagagalak ka na hindi naging walang saysay ang iyong pagdurusa, at iniisip mo na naging sulit pagdaanan ang lahat ng paghihirap at pagdurusang iyon kapag ang iba ay hindi nakatingin! Patuloy kang namamangha tungkol dito: “Hindi ko na kailangang pumila para magpatingin sa doktor sa ospital,” naiisip mo. “Makakakuha ako ng magandang upuan sa tuwing bibili ako ng tiket sa eroplano, at espesyal na pagtrato rin kahit saan ako magpunta. Dahil sa aking impluwensiya, maaari pa nga akong magkaroon ng mga natatanging pribilehiyo. Maganda ito! Ganito dapat ang lipunan, hindi na kailangan ng pagkakapantay-pantay. Dapat naaani ng mga tao ang mga pinagsisikapan nila. Kung hindi ka nagdurusa kapag ang iba ay hindi nakatingin, magmumukha ka kayang marangal kapag nakatingin na sila? Gawin mo akong halimbawa, nagdusa ako noong ang iba ay hindi nakatingin, para kapag nakatingin na sila, makakakuha ako ng espesyal na pagtrato tulad ng ganito, dahil karapat-dapat ako rito.” Dahil dito, saan umaasa ang mga tao kung gusto nilang makihalubilo sa iba at maisakatuparan ang mga bagay-bagay sa lipunan? Umaasa sila sa kanilang mga talento at kasanayan para masuportahan ang kanilang abilidad sa paggawa ng mga bagay-bagay. Magtagumpay man o hindi ang isang tao sa kanyang mga pagsusumikap o gaano man siya kahusay sa pagsasakatuparan ng mga bagay-bagay sa lipunan ay hindi nakabatay sa talento o pagkatao ng taong iyon, o sa kung taglay man niya ang katotohanan o hindi. Walang pagkamakatarungan o pagkakapantay-pantay sa lipunan. At hangga’t ikaw ay masigasig, kayang tiisin ang pagdurusa kapag ang iba ay hindi nakatingin, at mapaniil at mabangis hangga’t kinakailangan, magiging mataas ang katayuan mo sa mga tao. Katulad ito sa nakaraan noong nakikipagkumpitensya ang mga tao para maging dalubhasa sa mundo ng martial arts, tinitiis nila ang matinding paghihirap at pagsasanay sa magkakasunod-sunod na mga araw at gabi, hanggang sa wakas ay naging dalubhasa na sila sa lahat ng estilo ng iba’t ibang paaralan ng martial arts at nakaisip sila ng kanilang sariling natatanging estilo, na ineensayo nilang maigi hanggang sa hindi na sila natitinag. At ano ang nangyari sa huli? Sa paligsahan ng martial arts, tinalo nila ang mga manlalaban mula sa lahat ng malaking paaralan ng martial arts at nakuha nila ang katayuan ng pagiging dalubhasa sa mundo ng martial arts. Upang magmukhang marangal sa harap ng iba, handa silang tiisin ang anumang uri ng pagdurusa, at magsasanay pa nga sila ng ilang dark arts nang lingid sa kaalaman ng iba. Pagkatapos ng walo hanggang sampung taon ng pagsasanay, nagiging sobrang dalubhasa sila na walang sinuman sa mundo ng martial arts ang makatatalo sa kanila sa ring, o makapapatay sa kanila sa labas nito, at kahit na uminom sila ng lason, kaya nila itong ilabas mula sa kanilang katawan. Samakatuwid, napagtibay nila ang kanilang posisyon bilang dalubhasa sa mundo ng martial arts at walang sinuman ang kayang magnakaw sa kanilang posisyon—ito ang ibig sabihin ng pagmumukhang marangal sa iba. Upang magmukhang marangal sa harap ng iba, ang mga tao sa sinaunang panahon ay kumukuha ng mga imperyal na pagsusulit at nagtatamo ng mga karangalang pang-iskolar. Sa panahon ngayon, ang mga tao ay nag-aaral sa kolehiyo, kumukuha ng mga postgraduate na entrance exams, at nag-aaral para sa Ph.D.—nagtitiyaga rin sila sa kanilang pag-aaral sa kabila ng mga paghihirap, at nagsisikap nang husto sa pag-aaral ng walang kwentang kaalaman mula madaling araw hanggang sa kalaliman ng gabi, taon-taon. Kung minsan ay pagod na pagod sila na ayaw na nilang mag-aral pa, at inaasam nilang magpahinga, pero pinapagalitan sila ng kanilang mga magulang na nagsasabing, “Kailan pa ba may makikitang katiting na pag-asa sa iyo? Gusto mo pa bang magmukhang marangal sa harap ng iba? Kung oo, paano mo magagawa ito kung hindi ka magdurusa kapag hindi sila nakatingin? Hindi ka naman siguro mamamatay kung hindi ka makapagpapahinga nang kaunti, hindi ba? Mag-aral ka! Gawin mo ang takdang-aralin mo!” Sinasabi nila, “Natapos ko na ang aking takdang-aralin at ni-review ko ang mga leksiyon ko ngayong araw. Pwede bang hayaan mo akong makapagpahinga sandali?” Pero tumutugon ang kanilang mga magulang: “Talagang hindi pwede! Kung gusto mong magmukhang marangal kapag nakatingin ang mga tao, kailangan mong magdusa kapag sila ay hindi nakatingin!” Pinagninilayan nila ito at iniisip nila, “Ginagawa ng mga magulang ko ang lahat ng ito para sa ikabubuti ko, kaya bakit napakatigas ng ulo ko at gustong-gusto kong magsaya? Dapat kong sundin ang sinabi nila sa akin. May kasabihan na magdurusa ka sa pagbabalewala mo sa mga nakatatanda sa iyo, kaya kailangan kong makinig sa aking mga magulang. Ganito na talaga sila hangga’t sila ay nabubuhay. Kung hindi ko sila igagalang, mabibigo ko sila. At saka, mahaba pa ang lalakbayin ko sa buhay, kaya ano ba ang kaunting pagdurusa sa huli?” Sa isiping ito, ibinubuhos nila ang lahat ng kanilang lakas sa pag-aaral, pagbabalik-aral sa kanilang mga leksiyon, at paggawa ng kanilang takdang-aralin. Nananatili silang gising lampas hatinggabi nang nag-aaral at gaano man sila kapagod, nagagawa nilang malampasan ito. Sa kanilang landas sa buhay, ang mga tao ay palaging iniindoktrinahan ng mga epekto ng pagkokondisyon ng kanilang pamilya, sa anyo ng mga ideya at pagpapahayag tulad ng “Kung gusto mong magmukhang marangal kapag nakatingin ang mga tao, kailangan mong magdusa kapag sila ay hindi nakatingin,” na patuloy na naghihikayat at nagbibigay-motibasyon sa kanila. Alang-alang sa kanilang kinabukasan at mga inaasam at upang magmukhang marangal sa ibang tao, patuloy silang nag-aaral ng mga kasanayan at kaalaman kapag hindi nakatingin ang mga tao. Sinasangkapan nila ang kanilang sarili ng kaalaman at ng iba’t ibang kasanayan para mas palakasin ang kanilang sarili. Iniisip din nila ang mga tagumpay ng iba’t ibang sinaunang tao o mga matagumpay na tao para mapalakas at maging buo ang kanilang loob. Ginagawa nila ang lahat ng ito nang may layong iwaksi ang pagiging mahirap, pagiging pangkaraniwan, at pagiging aba sa kanilang kinabukasan, at baguhin ang kanilang tadhana kung saan sila ay dinidiskrimina, upang sila ay maging isang nakahihigit na tao, isang elitista, at isang taong tinitingala ng iba. Itong mga epekto ng pagkokondisyon na mula sa kanilang pamilya ay paulit-ulit na tumatakbo sa kanilang isipan, hanggang sa unti-unti, ang mga pananalita at kasabihang ito ay nagiging mga ideya at pananaw na nag-uugat na sa kanila, ang kanilang mga nakatakdang pamamaraan sa pagharap sa mundo, at nagiging kanilang likas na pananaw sa pag-iral at ang layon na kanilang hinahangad.

Sinasabi ng ilang magulang sa kanilang mga anak, “Dapat kang matutong makipagkaibigan sa iba. Katulad ito ng kasabihang, ‘Gaya ng isang bakod na nangangailangan ng tatlong tulos na pantukod, ang isang taong may kakayahan ay nangangailangan ng suporta ng tatlo pang tao.’ Maging ang kinamumuhiang politiko sa dinastiyang Song na si Qin Hui^[a] ay may tatlong kaibigan noon. Saan ka man magpunta, matuto kang makisama sa iba at magpanatili ng magandang relasyon sa ibang tao. Kahit papaano, kailangang magkaroon ka ng ilang malapit na kaibigan. Sa sandaling pumasok ka sa lipunan, mahaharap ka sa lahat ng uri ng paghihirap sa buhay, trabaho, at kapag inaasikaso mo ang iyong mga gawain. Kung wala kang mga kaibigan na tutulong sa iyo, kakailanganin mong harapin ang lahat ng uri ng suliranin at mahihirap na sitwasyon nang mag-isa. Kung may alam kang ilang diskarte para magkaroon ng ilang malapit na kaibigan, kung gayon kapag naharap ka sa mga mahirap na sitwasyon at suliraning ito, darating ang mga kaibigang iyon para ilayo ka sa problema at tulungan kang magtagumpay sa iyong mga pagsusumikap. Kung gusto mong magkamit ng magagandang bagay, dapat kang tumigil sa pagmamataas at makipagkaibigan. Dapat mong mapanatili ang lahat ng uri ng makapangyarihang tao sa panig mo para masuportahan ang iyong mga pagsusumikap at ang iyong buhay at pag-iral sa hinaharap. Dapat masamantala mo ang iba’t ibang tao para makatulong sa iyong magawa ang mga bagay-bagay at masuportahan ka.” Karaniwang hindi tahasang nagsasabi ng ganitong uri ng ideya o pananaw ang mga magulang, o direktang nagsasabi sa kanilang mga anak na kailangan ng mga ito na matutong makipagkaibigan, magsamantala ng mga tao, at makahanap ng mga kaibigang makatutulong sa mga ito na magtagumpay sa mga pagsusumikap. Gayunpaman, may ilang magulang na may katayuan at posisyon sa lipunan, o partikular na tuso at mapagpakana, at mga nag-iimpluwensiya sa kanilang mga anak sa pamamagitan ng kanilang mga salita at pag-asal. Isa pa, sa tuwing nakikita at naririnig ng kanilang mga anak ang kanilang mga ideya, pananaw, at pamamaraan ng pagharap sa mundo sa pamamagitan ng mga bagay na sinasabi at ginagawa nila sa pang-araw-araw na buhay, nagdudulot ito ng epekto ng pagkokondisyon sa mga anak. Sa sitwasyon na hindi mo nahuhusgahan at natutukoy nang tama ang mga positibo sa mga negatibong bagay, hindi sinasadyang naiimpluwensiyahan ka ng mga salita at kilos ng iyong mga magulang at tinatanggap mo ang kanilang mga ideya at pananaw, o hindi sinasadyang naitatanim ang mga ideya at pananaw na ito sa kaibuturan ng iyong puso, at nagiging ang pinakabatayang pundasyon at prinsipyo ng iyong paggawa sa mga bagay-bagay. Maaaring hindi direktang sabihin sa iyo ng iyong mga magulang na “magkaroon ka ng maraming kaibigan, matutong hikayatin ang mga tao na gawin ang mga bagay-bagay para sa iyo, at pakinabangan ang mga kalakasan ng mga tao, at matutong samantalahin ang mga nasa paligid mo.” Gayunpaman, hinahawaan at kinokondisyon ka nila sa pamamagitan ng pagsagawa sa kanilang mga kilos ng mga ideya at pananaw na kanilang ipinangangaral. Kaya, ang iyong mga magulang ang nagiging una mong guro sa usaping ito, ang unang nagtuturo sa iyo patungkol sa kung paano harapin ang mga bagay-bagay, kung paano makisama sa mga tao, at kung paano makipagkaibigan sa lipunang ito, at ang unang nagtuturo sa iyo sa layon sa likod ng pakikipagkaibigan, kung bakit dapat kang makipagkaibigan, kung anong uri ng mga kaibigan ang dapat mayroon ka, kung paano magkaroon ng katatayuan sa lipunan, ang mga pangunahing kaalaman at pamamaraan sa pagkakaroon ng katatayuan, at iba pa. Kaya, kinokondisyon ka ng mga magulang mo sa pamamagitan ng pagsasagawa ng kanilang ipinangangaral. Nang hindi namamalayan, mula sa iyong pagkabata hanggang sa pagtanda, unti-unting nabubuo ang mga ideya at pananaw na ito, mula sa isang simpleng kamalayan hanggang sa mga kongkretong kaisipan, pananaw, at pagkilos, nang sa gayon, unti-unting malalim na naitatanim ang mga ito sa iyong puso at kaluluwa at nagiging paraan at pilosopiya mo sa pagharap sa mundo. Ano ang tingin mo sa kasabihang “Gaya ng isang bakod na nangangailangan ng tatlong tulos na pantukod, ang isang taong may kakayahan ay nangangailangan ng suporta ng tatlo pang tao” bilang isang paraan ng pagharap sa mundo? (Masama ito.) Mayroon ba talagang matatawag na isang tunay na kaibigan sa mundong ito? (Wala.) Kung gayon, bakit kailangan ng isang bakod ang pantukod ng tatlong tulos? Ano ang silbi ng pagkakaroon ng tatlong tulos? Para lang gawin itong mas matibay. Hindi ito magiging matibay gamit ang dalawang tulos, at walang silbi kung isang tulos lang. Kaya, ano ang prinsipyo ng pagharap sa mundo ang may kinalaman dito? Kahit na ang isang taong may kakayahan, gaano man siya kahusay, ay hindi kayang pumalakpak gamit ang isang kamay lamang, at wala siyang mararating. Kung gusto mong magkamit ng isang bagay, kailangan mo ng mga tao na tutulong sa iyo. At kung gusto mong tulungan ka ng mga tao, kailangan mong matuto kung paano umasal at humarap sa mundo, at makipagkaibigan sa maraming tao at magtipon ng mga tao para magawa ang mga bagay-bagay. Upang makamit ang anumang bagay, malaki man o maliit, ito man ay pagbuo ng isang propesyon, o pagkakaroon ng katatayuan sa lipunan, o pagsasakatuparan ng isang mas malaki pang bagay, kailangan mong magkaroon ng mga tao sa paligid mo na iyong pinagkakatiwalaan o pinahahalagahan, at na magagamit mo para matulungan kang makamit ang mga mithiin mo, kung hindi, ito ay magiging parang pagtatangkang pumalakpak gamit ang isang kamay lamang. Siyempre, ito ang mga panuntunan sa paggawa ng anumang bagay sa mundong ito, dahil walang pagkamakatarungan sa lipunan, tanging pagpapakana at paghihirap ang mayroon. Kung tatahakin mo ang tamang landas at gagawin ang mga makatarungang layon, walang sasang-ayon, hindi ito gagana sa lipunang ito. Anumang uri ng pagsusumikap ang gagawin mo, kailangan mong magkaroon ng ilang tao na tutulong sa iyo at magtipon ng mga tao sa lipunan. Saan ka man magpunta, kung mayroong mga taong sumusunod at natatakot sa iyo, magkakaroon ka ng matatag na katatayuan sa lipunan, magiging mas madali para sa iyo na gawin ang iyong mga pagsusumikap, at magkakaroon ng mga taong susuporta sa iyong magawa ang mga bagay-bagay. Ito ay isang saloobin at isang paraan ng pagharap sa mundo. Anuman ang gusto mong gawin, palaging sasabihin sa iyo ng iyong mga magulang “Gaya ng isang bakod na nangangailangan ng tatlong tulos na pantukod, ang isang taong may kakayahan ay nangangailangan ng suporta ng tatlo pang tao.” Kaya, tama ba o mali ang prinsipyong ito ng pagharap sa mundo? (Mali.) Ano ang mali rito? (Kung maisasakatuparan man ng isang tao ang mga bagay-bagay ay hindi nakasalalay sa kanyang kapangyarihan o talento, kundi sa kataas-taasang kapangyarihan at mga pagsasaayos ng Diyos.) Nakasalalay ito sa kataas-taasang kapangyarihan at mga pagsasaayos ng Diyos, ito ay isang aspekto. Dagdag pa rito, ano ang layon ng mga tao sa pagnanais na tulungan sila ng ibang tao sa lipunan? (Para bigyang-kakayahan ang kanilang sarili na maging mas magaling kaysa sa iba.) Tama iyan. Ang layon sa likod ng pagkakaroon ng tatlong tulos na ito bilang iyong suporta ay upang makapagtatag ka ng isang posisyon para sa iyong sarili at makapagkamit ng matatag na katayuan. Sa ganoong paraan, walang sinuman ang makakapagpabagsak sa iyo, at kahit na bumagsak ang isang tulos, ang dalawa pang tulos ay naroroon pa rin para suportahan ka. Ang mga taong may partikular na kapangyarihan ay madaling nakagagawa ng mga bagay sa lipunang ito, nang hindi inaalala ang batas, damdamin ng mga tao, o opinyon ng publiko. Hindi ba’t ito ang layon ng mga tao? (Oo.) Sa ganoong paraan, pwede kang maging isang taong namamahala at may boses sa lipunan, at ang batas o anumang opinyon ng publiko ay hindi makatitinag sa iyong posisyon o makagagambala sa iyo. Ikaw ang may huling pasya sa mga kalakaran ng lipunang ito at sa anumang pangkat ng lipunan. Ikaw ang magiging inaasahang awtoridad. Kung gayon, hindi ba’t magagawa mo ang anumang gusto mo? Maaari kang mangibabaw sa batas, sa damdamin ng mga tao, sa opinyon ng publiko, sa moralidad, at sa pagkondena ng konsiyensiya. Ito ba ang layon na gustong makamit ng mga tao? (Oo.) Ito ang layon na gustong makamit ng mga tao. Ito ay isang batayang pundasyon sa mga kilos ng mga tao na nagbibigay-kakayahan sa kanila na makamit ang kanilang mga ambisyon at hangarin. Ang ilang tao sa lipunan ay sumusumpa ng katapatan sa kanilang kapatiran. Kabilang sa mga ito ay ang isang nakatatandang brother na CEO sa isang korporasyon, ang isang nakababatang brother ay ang presidente ng isang grupo, at ang iba ay mga pulitiko o mga amo sa mundo ng mga kriminal. Ang ilang tao ay may mga kaibigan na mga direktor ng ospital o mga chief surgeon o head nurse, at ang ilang tao ay nagkakaroon ng ilang mabuting kaibigan sa kanilang sariling linya ng gawain. Nakikipagkaibigan ba talaga ang mga tao sa mga ito dahil magkapareho sila ng mga pananaw at interes? O dahil gusto talaga nilang itaguyod nang magkasama ang mga makatarungang layon? (Hindi.) Kung gayon, bakit nila ito ginagawa? Ginagawa nila ito dahil gusto nilang makapagtipon ng isang uri ng puwersa, at palawakin at palakasin ang puwersang ito, at sa huli ay umasa rito para magkaroon ng katatayuan at manatiling buhay sa lipunan, mamuhay nang may mataas na posisyon, at matamasa ang isang buhay na may karangyaan at kalayawan; walang mangangahas na apihin sila, at kahit makagawa sila ng mga krimen, hindi mangangahas ang batas na parusahan sila. At kung makagawa nga sila ng mga krimen, darating ang kanilang mga kaibigan para tulungan sila. Ang isang kaibigan ay magsasalita para sa kanila, ang isa pang kaibigan ay tutulong na ayusin ang mga bagay-bagay sa korte at kukumbinsihin ang matataas na pulitiko para patawarin na ang kanilang krimen, kaya wala pang 24 na oras ay makakalabas na sila sa istasyon ng pulisya. Gaano man kabigat ang krimeng ginawa nila, hindi sila mananagot at ni hindi nila kakailanganing magbayad ng multa. Sa huli, sasabihin ng karaniwang tao: “Naku, kakaiba talaga ang taong iyon. Paano siya nakaiwas sa pananagutan nang napakabilis matapos gumawa ng gayon kaseryosong krimen? Kung tayo iyon, katapusan na natin, hindi ba? Makukulong tayo, hindi ba? Tingnan mo ang mga kaibigan nila. Bakit wala tayong gayong mga kaibigan? Bakit ba hindi natin maabot ang mga ganoong klase ng tao?” At maiinggit ang mga tao. Ang mga usaping ito ay dulot lahat ng kawalan ng hustisya sa lipunan at ng patuloy na paglitaw ng masasamang kalakaran sa lipunan. Hindi nararamdaman ng mga tao ang seguridad sa lipunang ito. Palagi nilang gustong sumipsip sa ilang puwersa at ikumpara ang mga puwersa ng isa’t isa. Lalo na iyong mga namumuhay sa ilalim ng lipunan, kahit na mayroon silang ilang paraan upang makapaghanap-buhay, hindi nila alam kung kailan sila mahaharap sa panganib o paghihirap, at pinakakinatatakutan nila ang makatagpo ng hindi inaasahang sakuna, o makaharap sa isang kapahamakan, lalo na pagdating sa anumang bagay na may kinalaman sa batas, kaya namumuhay sila nang hindi kailanman ninananis na makipag-ugnayan sa mga pulis o sa korte. Dahil walang nararamdamang seguridad ang mga tao sa lipunang ito, palagi nilang kailangang makipagkaibigan at maghanap ng mga makapangyarihang kakampi na maaasahan. Kapag ang mga bata ay nasa paaralan, kailangan nilang magkaroon ng dalawa o tatlong kaibigan na makakalaro. Kung hindi, palagi silang aapihin kapag nag-iisa sila. At hindi sila naglalakas-loob na sabihin sa guro na inaapi sila, dahil sa sandaling gawin nila iyon, siguradong mabubugbog sila pauwi galing ng paaralan. Kahit na mabait sa iyo ang mga guro at medyo maganda ang iyong mga grado, kung hindi mo alam kung paano makipagkaibigan o makipagbarkada sa mga siga sa paligid mo, malalagay ka sa gulo kung maaagrabyado mo sila. At kung minsan, kahit na hindi mo sila maaagrabyado, susubukan ka nilang iligaw kapag nakikita ka nilang nag-aaral nang mabuti, at kung hindi ka makikinig sa kanila, bubugbugin o aapihin ka nila. Maging sa mga kapaligiran ng paaralan, hindi nararamdaman ng mga tao na ligtas sila, kaya talagang nakakatakot ang mundong ito, hindi ba? Samakatuwid, ang mga epekto ng pagkokondisyon ng pamilya sa iyo sa aspetong ito ay nagmumula, sa isang punto, sa impluwensiya ng halimbawa ng iyong mga magulang, at sa isa pang punto, nagmumula rin ang mga ito sa kawalan ng seguridad ng mga tao sa lipunan. Dahil walang pagkamakatarungan sa lipunang ito, o anumang puwersa o benepisyo na makakaprotekta sa iyong mga karapatang pantao at interes, madalas na nababalot ng pangamba at takot ang mga tao sa lipunang ito. Bilang resulta, natural nilang tinatanggap ang mga epekto ng pagkokondisyon ng ideyang “Gaya ng isang bakod na nangangailangan ng tatlong tulos na pantukod, ang isang taong may kakayahan ay nangangailangan ng suporta ng tatlo pang tao.” Dahil sa mga tunay na kapaligiran kung saan umiiral ang mga tao, ang mga ideya at pananaw na tulad nito ay kinakailangan para masuportahan ang kanilang pananatiling buhay, na nagbibigay-kakayahan sa kanila na baguhin ang isang buhay ng pag-iisa at kalungkutan patungo sa isang buhay na may masasandalan at may pakiramdam ng seguridad. Samakatuwid, itinuturing ng mga tao ang pagsandal sa isang puwersa at pagsandal sa mga kaibigan sa mundong ito bilang isang bagay na napakahalaga.

Tungkol sa mga paraan kung paano nakokondisyon ang mga tao ng kanilang pamilya, bukod pa sa kasabihang kababanggit lang natin ngayon, na “Gaya ng isang bakod na nangangailangan ng tatlong tulos na pantukod, ang isang taong may kakayahan ay nangangailangan ng suporta ng tatlo pang tao,” mayroon pang ilang mas tiyak na paraan kung paanong ang mga tao ay tinuturuan ng kanilang pamilya. Halimbawa, may tendensiyang turuan ng mga magulang ang kanilang mga anak na babae sa pamamagitan ng pagsasabi ng mga bagay tulad ng: “‘Ang isang babae ay nagpapaganda para sa mga humahanga sa kanya, samantalang ang isang ginoo ay nag-aalay ng kanyang buhay para sa mga nakakaintindi sa kanya.’ At saka, ‘Walang pangit na babae, may mga tamad nga lang.’ Dapat matuto ang mga babae na mahalin ang kanilang sarili, at bihisan ang kanilang sarili, at pagandahin ang kanilang sarili. Sa ganoong paraan, saan ka man magpunta, magugustuhan ka ng mga tao, at mas maraming tao ang gagawa ng mga bagay-bagay para sa iyo at susuportahan ka. Kung gusto ka ng mga tao, natural na hindi ka nila pahihirapan o gagawing mahirap ang mga bagay-bagay para sa iyo.” Sinasabi ng ilang magulang sa kanilang mga anak na babae: “Dapat matutong magbihis nang maayos ang mga babae, maglagay ng make-up, at ang mas mahalaga pa, dapat silang matutong maging mahinhin.” Ang talagang sinasabi nila ay kailangan kang matutong makaakit ng atensiyon. Sinasabi rin nila ang mga bagay tulad ng: “Huwag maging isang malakas na babae. Ano ang silbi para sa isang babae na maging napakalakas at nakapagsasarili? Ang gayong mga babae ay hindi kailanman nagbibihis nang maayos, kundi namumuhay na parang mga lalaki, at nagmamadali at nagpapakaabala sa buong araw, at hindi rin sila mahinhin. Ang mga babae ay ipinanganak para kagiliwan ng mga lalaki. Hindi nila kailangang maging isang taong nakapagsasarili o matuto ng anumang kasanayan. Kailangan lang nilang matutunang bihisan nang maayos ang kanilang sarili, matutunan kung paano pasayahin ang mga lalaki, at gawin nang maayos ang dapat gawin ng isang babae. Ang isang babaeng itinatangi at pinahahalagahan ng mga lalaki ay magiging masaya sa buong buhay niya.” Ang ilang kababaihan ay kinokondisyon ng kanilang mga magulang sa bagay na ito. Sa isang banda, tinitingnan nila kung paano kumikilos ang kanilang ina bilang babae. Sa isa pang banda, pagkatapos makondisyon ng kanilang mga magulang, binabago nila ang kanilang anyo para maging isang babaeng tunay na kaakit-akit sa paningin, sa pamamagitan ng palaging pagbibihis nang maayos at pagpapaganda. Mayroon bang ganitong mga tao? (Mayroon.) Ang mga babaeng lumaki sa ganitong uri ng kapaligiran ng pamilya ay masyadong nagpapahalaga sa kanilang hitsura, pananamit, at identidad bilang babae. Hindi sila aalis ng bahay nang hindi muna naglalagay ng makeup at nagpapalit ng damit. Ang ilang kababaihan, gaano man sila kaabala sa trabaho, ay talagang kailangang maghugas ng kanilang buhok, maligo, at magpabango bago umalis ng bahay, kung hindi, hindi talaga sila lalabas, at kapag wala silang gagawin, ang ginagawa lang nila ay tumingin sa salamin at ayusin ang kanilang buhok. Sino ang nakakaalam kung ilang beses tumitingin sa salamin ang mga babaeng ito bawat araw! Lubos silang nakokondisyon ng mga ideya at pananaw tulad ng “Ang isang babae ay nagpapaganda para sa mga humahanga sa kanya, samantalang ang isang ginoo ay nag-aalay ng kanyang buhay para sa mga nakakaintindi sa kanya,” kaya’t lubos nilang binibigyang-pansin ang hugis ng kanilang katawan at ang hitsura ng kanilang mukha. Hindi sila lalabas kahit na may kaunting kapintasan lang sa kanilang kutis, at hindi nila ipapakita ang kanilang mukha sa publiko kung may taghiyawat ito. Kung isang araw ay hindi nila gustong maglagay ng makeup, hindi sila lalabas. O, kung nagpagupit sila ng buhok pero hindi ito ganoon kaganda, at hindi ito kaaya-ayang tingnan, hindi sila lalabas para magtrabaho, at baka sakaling hamakin sila ng mga tao. Ginugugol ng gayong mga babae ang buong araw nang namumuhay para sa mga bagay na ito. Kung mayroon silang kagat ng lamok sa kanilang kamay, itatago nila ang kanilang kamay para hindi ito makita, o kung nasa binti nila ito, palagi nilang tatakpan ang kanilang binti dahil hindi ito magiging maganda tingnan kapag nakapalda, at hindi rin sila lalabas, at hindi nila magampanan ang kanilang tungkulin. Sa kada maliit na bagay ay may tendensiya silang panghinaan ng loob at mapigilan sa kanilang ginagawa, kaya’t nagiging lubhang mahirap at nakakapagod para sa kanila ang buhay. Upang mapanatili ang dignidad ng isang babae at maiwasan na maging pangit, nagpapakahirap at nagsusumikap sila na alagaan ang kanilang mukha, pigura, at estilo ng buhok, at upang maiwasan ang maging pangit, iwinawaksi nila ang kanilang mga dating masamang gawi at katamaran. Gaano man sila kaabala sa trabaho, kailangan nilang magbihis nang maayos at pagandahin ang kanilang sarili nang maigi at napakahusay. Kung hindi maganda ang pagkakaguhit ng kanilang mga kilay, uulitin nila ang mga ito. Kung hindi pantay ang pagkakalagay ng kanilang blusher, uulitin nila ang paglagay nito. Maliban kung gumugol na sila ng hindi bababa sa isa o dalawang oras sa paglalagay ng makeup, hindi sila lalabas ng pintuan. Sinisimulan ng ilang babae itong buong akto ng pagligo, pagbibihis, at pagpapalit ng damit sa sandaling bumabangon sila sa umaga. Nag-iisip at nag-iisip silang muli, sinusubukan ang kung anu-ano, hanggang sa sumapit na ang tanghali at hindi pa rin sila nakakaalis ng bahay. Siguro ay napakahirap para sa kanila, na ang kanilang limitadong oras at lakas ay napupunta sa mga walang kabuluhang bagay na ito. Wala na silang nagagawang seryoso, at sa sandaling imulat nila ang kanilang mga mata, ang iniisip lang nila ay ang magbihis nang maayos at magpaganda. Ang ilan sa mga taong ito ay naiimpluwensiyahan ng mga ideya at pananaw ng kanilang ina, samantalang ang iba ay tahasang sinasabihan ng kanilang ina kung ano ang dapat nilang ginagawa, at ang ilan ay natututo mula sa halimbawang ipinapakita ng kanilang ina sa mga kilos nito. Sa madaling salita, ang lahat ng ito ay mga paraan kung paano nakokondisyon ang mga tao ng kanilang pamilya.

Ang ilang pamilya ay pinanghahawakan ang pananaw na “Ang mga anak na babae ay dapat palakihin na parang mayayamang anak, at ang mga anak na lalaki na parang mahihirap na anak.” Narinig mo na ba ang kasabihang ito? (Oo, narinig ko na.) Ano ang ibig sabihin ng kasabihang ito? Lahat sila ay mga bata, kaya bakit dapat palakihin ang mga babae na parang mayayamang bata, at ang mga lalaki na parang mahihirap na bata? Karaniwang pinahahalagahan ng tradisyonal na kultura ang mga lalaki at hindi gaanong binibigyang-halaga ang mga babae, kaya bakit tila pinahahalagahan ng kasabihang ito ang mga babae kaysa sa mga lalaki? Kung ang isang anak na babae ay pinalalaki na parang isang mayamang anak, magiging anong klase siyang anak? Magiging anong uri siya ng bagay? (Isang taong laki sa layaw, may labis na pagtingin sa sarili, at mapandomina.) Isang taong sutil, marupok, hindi kayang magtiis ng anumang paghihirap, hindi kayang magmalasakit, hindi makatwiran, at hindi kayang tumukoy sa kaibahan ng mabuti at masama—ano ang halaga ng gayong tao? Ito ba ang tamang paraan para turuan ang isang tao? (Hindi.) Ang pagpapalaki sa isang tao nang ganito ay sisira sa kanila. Kung palalakihin mo ang iyong anak na babae na parang isang mayamang bata, bagamat lalaki siya sa isang kapaligiran ng pamilya na nakakatugon sa bawat pangunahin niyang pangangailangan, at magkakaroon siya ng kaunting sopistikasyon, mauunawaan ba niya ang mga tunay na prinsipyo ng pag-asal? Kung hindi niya nauunawaan, kung gayon, pinapahirapan at pinipinsala siya ng ganitong paraan ng pagpapalaki, sa halip na pinoprotektahan siya. Ano ang motibasyon ng mga magulang sa pagpapalaki ng kanilang mga anak na babae batay sa prinsipyong ito? Ang isang anak na babaeng pinalaki nang ganito ay magiging sopistikada at hindi madaling magkakagusto sa mga lalaking binibilhan siya ng magagandang damit, nagbibigay sa kanya ng kaunting perang panggastos, o paulit-ulit na nagbibigay sa kanya ng mga munting regalo at pabor. Samakatuwid, hindi siya basta-bastang mapapaibig ng karaniwang lalaki. Kakailanganin nitong maging napakayaman, at isang perpektong maginoo, at labis na sopistikado, at lubhang mapagpakana at mapagkalkula, at lubhang mautak para makuha ang kanyang loob, at mapaibig siya, at makuha ang kanyang kamay sa kasal. Sa palagay mo, mabuti ba o masama na ipakasal ang anak mong babae sa ganoong tao? Tiyak na hindi ito isang magandang bagay, hindi ba? Bukod pa rito, kung pinalalaki mo ang iyong anak na babae na parang isang mayamang bata, kung gayon, bukod sa alam nito kung paano magsaya, magbihis nang maayos, at kumain ng masasarap na pagkain, magagawa ba niyang kilatisin ang mga tao kung sino talaga sila? Magkakaroon ba siya ng anumang kasanayan para manatiling buhay? Kakayanin ba niyang mamuhay nang matagal kasama ang iba? Hindi sigurado ang mga ito. Maaaring mahirapan siyang ayusin ang sarili niyang buhay, kung magkagayon man, ang mga taong tulad nito ay walang silbi. Sila ay laki sa layaw, mahilig mang-utos at mapandomina, sutil at walang pakundangan, mapagpalayaw sa sarili at mapanupil, hindi nagkokompromiso at mapilit, at ang alam lang nila ay kumain, uminom, at magsaya. Bukod sa lahat ng iyon, hindi man lang siya magkakaroon ng batayang sentido komun na kinakailangan para makaraos sa buhay, na unti-unting magdudulot ng problema sa kanyang pamumuhay sa hinaharap at buhay-pamilya. Hindi isang mabuting bagay na turuan ng mga magulang ang kanilang anak sa ganitong paraan. Hindi nila itinuro sa kanya ang mga prinsipyo ng pag-asal, kundi tinuro lang nila kung paano magsaya sa buhay. Kaya, kung hindi siya kikita ng sapat na pera sa hinaharap, hindi ba’t kakailanganin niyang tiisin ang paghihirap? Hindi ba’t mahihirapan siyang makaraos kung gayon? Kakayanin kaya niya iyon? Hindi ba’t magiging marupok siya sa tuwing mahaharap siya sa mga suliranin sa hinaharap? Magkakaroon kaya siya ng tiyaga na kakailanganin para maharap ang lahat ng paghihirap na ito? Huwag kang umasa rito. Pagdating sa mga taong labis na tinatangkilik ang materyal na buhay, at labis nang nakasanayan ang isang buhay na madali at maluho, at hindi kailanman nagdusa, ano ang pinakamalaking problema sa kanilang pagkatao? Ito ay na sila ay marupok at walang kagustuhan na magtiis ng paghihirap, at ang mga taong tulad nito ay mapapahamak. Kaya, ang turong natatanggap ng mga anak mula sa kanilang pamilya, sa pamamagitan man ng kanilang mga magulang o sa mga kalakaran ng lipunan, ay pangunahing nagmumula sa mga tao. Kung ang mga sari-saring kasabihang ito ay nagiging isang ideya o pananaw man, o nagiging isang paraan ng pamumuhay ng mga tao o para sila ay manatiling buhay, nagtutulak ito sa mga tao na tingnan ang mga isyung ito nang may labis-labis, may pagkiling, at kakatwang perspektiba. Sa madaling salita, ang mga kasabihang ito na mula sa impluwensiya ng pamilya, sa mas mataas o mas mababang antas, ang paraan ng pagtingin ng mga tao sa mga tao at bagay, at ang paraan ng kanilang pag-asal at pagkilos. At dahil naiimpluwensiyahan ka ng mga bagay na ito, maiimpluwensiyahan rin ng mga ito ang iyong paghahangad sa katotohanan. Kaya, hindi mahalaga kung itong mga kasabihan, ideya at pananaw na mula sa mga magulang ng isang tao ay marangal at maprinsipyo, o ignorante at hangal, dapat muli itong masusing pag-aralan at suriin ng lahat, at matutunang tukuyin kung ano talaga ang mga ito. Kung magkakaroon ng partikular na impluwensiya ang mga ito sa iyo, o magdudulot ng kaguluhan sa iyong buhay at sa iyong paghahangad sa katotohanan, o guguluhin nang husto ang buhay mo o hahadlangan ka sa paghahanap sa katotohanan at pagtanggap sa katotohanan sa tuwing nahaharap ka sa mga tao, pangyayari, at bagay, kung gayon ay dapat mo na lang bitiwan ang mga ito.

Mayroon ding mga pahayag na kumakalat sa lipunan hinggil sa mga konsepto ng emotional quotient, o EQ, at intelligence quotient, o IQ. Iminumungkahi ng mga pahayag na ito na hindi kailangang magkaroon ng mataas na IQ ang mga tao, kundi kailangan lang nilang magkaroon ng mataas na EQ. Ang IQ ay higit na may kinalaman sa kakayahan ng isang tao, samantalang ang EQ ay higit na nauugnay sa mga diskarte ng pagharap ng isang tao sa mundo. Ito ang Aking pangunahing pagkaunawa sa dalawang terminong ito. Marahil ay medyo mataas ang iyong intelligence quotient, at talagang edukado ka, talagang maalam, at mahusay makipag-usap, at matibay ang kakayahan mong manatiling buhay, pero hindi mataas ang iyong emotional intelligence, at wala kang mga diskarte sa pagharap sa mundo, o kahit pa medyo madiskarte ka, hindi masyadong sopistikado ang mga pamamaraan mo. Sa mga sitwasyong tulad nito, ang iyong kaalaman, mga kasanayan, at kahusayan sa isang espesyal na larangan ay nagbibigay-kakayahan lamang sa iyo na kumayod sa lipunan at kumita sa simpleng kabuhayan. Ang mga taong may mataas na emotional intelligence ay partikular na mahusay sa pagiging tuso. Gagamitin nila ang iba’t ibang pwersa sa lipunan, kapaki-pakinabang na mga heograpikal na kapaligiran o mga makabubuting oportunidad, at kapaki-pakinabang na impormasyon para gumawa ng ingay at manipulahin ang mga bagay-bagay, pinalalaki ang isang bagay na hindi kapansin-pansin tungo sa isang bagay na may tiyak na epekto sa lipunan o sa loob ng isang komunidad, upang sila mismo ay maging sikat, at sa huli ay mamukod-tangi sa karamihan at maging isang taong sikat at may katayuan. Ang ganitong uri ng tao ay may mataas na emotional intelligence at mga diskarte. Ang mga madiskarteng tao, sa diwa, ay mga tusong demonyong hari. Ang lipunan ngayon ay nagsusulong ng mataas na emotional intelligence, at ang ilang pamilya ay maaaring madalas na kinokondisyon ang kanilang mga anak sa ganitong paraan, sa pagsasabing: “Mabuti na mayroon kang mataas na IQ, pero kailangan mo ring magkaroon ng mataas na emotional intelligence. Kailangan mo ito kapag nakikipag-ugnayan sa iyong mga kaklase, katrabaho, kamag-anak, at kaibigan. Ang pinakahigit na isinusulong ng lipunang ito ay hindi ang iyong kalakasan, kundi ang pagiging madiskarte, ang matuto kung paano ipresenta ang iyong sarili, kung paano ibida ang iyong sarili, at kung paano samantalahin ang lahat ng iba’t ibang pwersa at mga kapaki-pakinabang na kondisyon sa lipunan at gamitin ang mga ito para maging pabor at kapaki-pakinabang sa iyo—ginagawa mo man ito para samantalahin ang pagkakataong yumaman o sumikat. Ang gayong mga tao ay pawang may mataas na emotional intelligence.” Madalas tinuturuan ng ilang partikular na pamilya o ilang sikat at tanyag na magulang sa lipunan ang kanilang mga anak sa ganitong paraan, sa pamamagitan ng pagsasabing: “Gusto ng kapwa mga lalaki at babae ang isang lalaking may emotional intelligence, samantalang ang isang lalaking walang emotional intelligence ay inaayawan ng lahat. Ang isang babaeng may emotional intelligence ay magugustuhan ng maraming kalalakihan at kababaihan, at maraming lalaki ang maghahabol sa kanya. Samantala, kung walang emotional intelligence ang isang babae, kakaunti lang ang maghahabol sa kanya kahit gaano pa siya kaganda.” Sa pamumuhay sa lipunan ngayon, kung ang mga tao ay walang anumang pagkakilala sa mga pahayag na ito ng kanilang pamilya, hindi namamalayang maiimpluwensiyahan sila ng mga ideya at pananaw na ito, at madalas nilang susukatin ang sarili nilang IQ, at higit sa lahat, madalas nilang ikukumpara ang kanilang sarili sa ilang pamantayan para matukoy kung mayroon silang emotional intelligence, at kung gaano talaga kataas ang kanilang EQ. Hindi mahalaga kung may matibay o malinaw kang kamalayan sa mga bagay na ito, sapat nang sabihing ang mga epekto ng pagkokondisyon mula sa iyong pamilya sa bagay na ito ay nagsimula nang makaimpluwensiya sa iyo. Maaaring hindi halata ang mga ito, at maaaring hindi ito mahalaga para pag-isipan mo. Pero kapag narinig mo ang mga bagay na ito at wala kang pagkakilala sa mga ito, nagsimula ka nang makondisyon ng mga ito sa isang partikular na antas.

May iba pang mga epekto ng pagkokondisyon na nagmumula sa pamilya ng isang tao. Halimbawa, madalas na sabihin ng mga magulang sa kanilang mga anak, “Sa tuwing kasama mo ang iba, hindi mo alam kung paano manatiling alerto at palagi ka na lang hangal at walang kaalam-alam. Gaya ng kasabihan, ‘Kapag may humahampas ng gong, pakinggan ang tunog nito; kapag may nagsasalita, pakinggan ang kanyang boses.’ Kaya’t sa tuwing kinakausap ka ng mga tao, dapat kang matutong makinig sa sinasabi nila, kung hindi, ipagkakanulo ka at ikaw ang magdurusa sa mga negatibong kahihinatnan!” Madalas ba itong sinasabi ng ilang magulang? Ano ba talaga ang nais nilang sabihin? Huwag maging isang matapat na tao, maging mas mapagkalkula. Ibig sabihin, palagi mong subukang unawain kung ano talaga ang nais sabihin ng ibang tao, palaging pakinggan ang iba pang ipinapahiwatig ng kanilang mga salita na hindi nila tahasang sinasabi, matutong hulaan kung ano talaga ang ibig sabihin ng iba, at pagkatapos, gamitin ang mga kaukulang hakbang o diskarte batay sa bagay na hindi nila sinasabi. Huwag maging pasibo, kung hindi, ipagkakanulo ka at magiging pananagutan mo iyon. Mula sa perspektiba ng iyong mga magulang, lahat ng mga salitang ito ay may mabuting intensiyon, at nilalayong pigilan ka sa paggawa ng mga kahangalan, o protektahan ka mula sa pagkakanulo ng iba sa masamang komunidad na ito, at para protektahan ka na hindi malinlang at hindi gumawa ng kalokohan. Subalit naaayon ba ang kasabihang ito sa katotohanan? (Hindi.) Hindi ito naaayon. Minsan nahihiwatigan ng mga tao ang mga lihim na kahulugan sa sinasabi ng iba. Kahit na hindi ka magbigay-pansin, maaari mo pa ring mahiwatigan ang mga lihim na kahulugan. Kaya ano ang dapat mong gawin? Ayon sa kasabihang ito na sinasabi ng mga magulang mo sa iyo—“Kapag may humahampas ng gong, pakinggan ang tunog nito; kapag may nagsasalita, pakinggan ang kanyang boses”—dapat kang mag-ingat laban sa iba at maging mapagbantay sa kanila sa lahat ng oras, at kasabay ng pag-iingat laban sa kanila, dapat kang gumawa ng mga hakbang upang protektahan ang sarili mo bago ka nila mapinsala o malinlang. Ang mas mahalaga, dapat ikaw ang unang umatake at huwag ilagay ang iyong sarili sa isang pasibong sitwasyon o mahirap na kalagayan. Ito ba ang pinakalayon na gustong makamit ng mga magulang sa pagsasabi sa iyo ng kasabihang ito? (Oo.) Ito ay na kapag nakikipag-ugnayan ka sa iba, pinipinsala ka man nila o hindi, hindi ka dapat maging pasibo. Dapat kang magkaroon ng pagkukusa, at sunggaban ang kutsilyo gamit ang sarili mong mga kamay, upang sa tuwing may gustong manakit sa iyo, hindi mo lamang mapoprotektahan ang iyong sarili, kundi maaari ka ring magkusang atakihin at saktan sila, at maging mas nakatatakot at walang awa kaysa sa kanila. Ito talaga ang layon at ang ugat na kahulugan ng mga salita ng iyong mga magulang. Kung susuriin sa ganitong paraan, malinaw na hindi naaayon sa katotohanan ang kasabihang ito, at na ito ay ganap na hindi alinsunod sa ibig sabihin ng Diyos nang sabihin Niya sa mga tao na “mangagpakatalino kayong gaya ng ahas, at mangagpakatimtimang gaya ng kalapati.” Ang mga prinsipyo at matalinong paraan na sinasabi ng Diyos sa mga tao ay para tulungan silang makilala ang mga tusong pakana ng iba, at maprotektahan ang kanilang sarili mula sa pagkahulog sa tukso at pakikipag-ugnayan sa masasamang tao, at maiwasan ang paggamit ng masasamang paraan para harapin ang kasamaan, at sa halip ay gamitin ang mga katotohanang prinsipyo para harapin ang anumang masamang gawa at sinumang masamang tao. Samantalang ang pamamaraan na tinuturo ng mga magulang sa kanilang mga anak—“Kapag may humahampas ng gong, pakinggan ang tunog nito; kapag may nagsasalita, pakinggan ang kanyang boses”—ay tungkol sa pagganti sa kasamaan gamit ang kasamaan. Kaya kung masama ang isa pang tao, dapat kang maging mas masama kaysa sa kanya. Kung may lihim na kahulugan ang kanyang mga salita, mas nakahihigit ka sa kanya at matutukoy mo ito, at kasabay nito, batay sa lihim na kahulugang ito, maaari kang gumamit ng mga kaukulang pamamaraan at diskarte para harapin siya, kontrahin siya, supilin siya, at takutin siya, upang magpasakop siya sa iyo, at ipaalam mo sa kanya na hindi ka isang taong pwedeng apihin o kalabanin. Ito ang ibig sabihin ng pagkontra sa kasamaan gamit ang masasamang pamamaraan. Malinaw na ang landas ng pagsasagawa at ang pamantayan ng pagsasagawa na itinuturo sa iyo at ang resultang nakakamit sa pamamagitan ng kasabihang ito ay magtutulak sa iyo na gumawa ng kasamaan at lumihis sa tunay na daan. Kapag sinasabihan ka ng mga magulang mo na kumilos nang ganito, hindi nila hinihiling sa iyo na maging isang tao na taglay ang katotohanan o isang tao na sumusunod sa katotohanan, hindi rin nila hinihiling sa iyo na maging isang tunay na nilikha. Hinihiling nila sa iyo na kontrahin at talunin ang kasamaan gamit ang mas higit pang masasamang pamamaraan kaysa sa ginagamit ng masamang tao na kaharap mo. Ito ang ibig sabihin ng iyong mga magulang. Mayroon bang sinumang magulang na nagsasabi nitong sumusunod? “Kung inaatake ka ng isang masamang tao, magpigil ka. Dapat ay huwag mo siyang pansinin at kilatisin mo kung ano talaga siya. Una, tukuyin ang diwa ng masamang tao sa loob niya, at kilalanin siya kung ano siya. Pangalawa, kilalanin ang masasamang gawa at tiwaling disposisyon sa iyong sarili na kapareho o katulad ng sa kanya, at pagkatapos ay hanapin ang katotohanan para lutasin ang mga ito.” May mga magulang bang nagsasabi nito sa kanilang mga anak? (Wala.) Kapag sinasabi sa iyo ng magulang mo na, “Kapag may humahampas ng gong, pakinggan ang tunog nito; kapag may nagsasalita, pakinggan ang kanyang boses. Dapat kang mag-ingat, kung hindi, ipagkakanulo ka ng iba at ikaw ang mananagot dito, at dapat kang matutong mauna sa pag-atake,” anuman ang pangunahing intensiyon ng iyong mga magulang sa pagsasabi nito, o ang epekto sa huli na nakakamit, ginagawa ka nitong mas nakakatakot, mas makapangyarihan, mas nangingibabaw, mas mapandomina, at mas malupit, kaya kinakatakutan ka ng masasamang tao at iiwasan ka pa nga nila kapag nakikita ka, at hindi sila mangangahas na kalabanin ka. Hindi ba’t ganito ang nangyayari? (Oo.) Kaya, masasabi ba na ang layon ng mga magulang mo sa pagsasabi sa iyo ng kasabihang ito ay hindi para gawin kang isang taong may katuwiran, o isang taong nagtataglay ng katotohanan, at hindi ka gawin na isang matalinong tao na “kasingtalino ng mga ahas, at kasingkatimtiman ng mga kalapati”? Ang layon nila ay ang sabihin sa iyong kailangan mong maging isang makapangyarihang tao sa lipunan, na maging higit na mas masama kaysa sa iba, at maging isang taong gumagamit ng kasamaan para protektahan ang iyong sarili, tama? (Oo.) Kapag sinasabi sa iyo ng iyong mga magulang na “Kapag may humahampas ng gong, pakinggan ang tunog nito; kapag may nagsasalita, pakinggan ang kanyang boses,” ito man ang pangunahin nilang intensiyon o ang epekto sa huli na nakakamit, at sinasabi man sa iyo ng iyong mga magulang ang mga prinsipyo at pamamaraan ng pagsasagawa ng mga gayong bagay, o sa halip ay sinasabi sa iyo ang kanilang mga kaisipan at pananaw sa mga gayong bagay, malinaw na wala sa mga ito ang naaayon sa katotohanan, at sumasalungat ito sa mga salita ng Diyos. Ginagawa kang isang masamang tao ng mga magulang mo, hindi isang matuwid na tao o isang matalinong tao na may takot sa Diyos at umiiwas sa kasamaan. Malinaw na hindi positibo ang pagtuturo at pagkokondisyon sa iyo ng iyong mga magulang, at hindi rin tamang landas ang mga ito. Bagamat ninanais ng iyong mga magulang na protektahan ka, at pinakamabuti ang kanilang intensiyon sa paggawa nito, ang epektong nakakamit nila ay nakapipinsala. Hindi lamang sila nabibigong protektahan ka, kundi idinirekta ka rin nila sa isang maling landas, na nagiging dahilan para gumawa ka ng kasamaan at maging isang masamang tao. Hindi lamang sila nabigong protektahan ka, kundi talagang napinsala ka nila sa pamamagitan ng pagtulak sa iyo na mahulog sa tukso at sa kawalan ng katuwiran, at lumayo sa pangangalaga at proteksiyon ng Diyos. Mula sa pananaw na ito, ang mga epekto ng pagkokondisyon sa iyo ng iyong pamilya ay mas ginagawa kang makasarili, mapagpaimbabaw, at sakim sa kasikatan, pakinabang, at katayuan sa lipunan, at para mas maisama ka sa masasamang kalakaran, at bigyan ka ng mga mas sopistikadong paraan sa pakikipag-ugnayan sa iba, at gawin kang tuso, malupit, nangingibabaw, at mapandomina sa iba, nang sa gayon ay walang maglakas-loob na kalabanin ka o magbuhat ng kamay sa iyo. Mula sa pananaw ng iyong mga magulang, ginamit nila ang mga pamamaraang ito para ikondisyon ka, nang sa gayon ay protektado ka sa lipunan, o, sa isang partikular na antas, upang ikaw ay maging isang marangal na tao. Ngunit mula sa perspektiba ng katotohanan, hindi ka nila tinutulutan na maging isang tunay na nilikha. Inilalayo ka nila mula sa mga turo ng Diyos at sa mga pamamaraan na ipinapayo ng Diyos sa iyong pag-asal, at mas lalo ka rin nilang inilalayo mula sa layon na sinasabi ng Diyos na hangarin mo. Anuman ang pangunahing intensiyon ng mga magulang mo sa pagkokondisyon at pagtuturo sa iyo, sa huli ay nagdulot lamang sa iyo ng kasikatan, pakinabang, at kahungkagan ang mga ideyang ito, pati rin ng lahat ng masasamang gawang isinabuhay at ibinunyag mo, at higit na kinumpirma ng mga ito sa iyo ang pagiging praktikal nitong mga epekto ng pagkokondisyon sa lipunan, at wala nang iba pa.

Hinggil sa mga kasabihang ito na nagmumula sa pagkokondisyon ng iyong pamilya sa iyo—gaya ng “Kapag may humahampas ng gong, pakinggan ang tunog nito; kapag may nagsasalita, pakinggan ang kanyang boses”—kung ito lang ang ikokonsidera, hindi mo seseryosohin ang mga ito. Madarama mo na pangkaraniwan lang at laganap naman ang mga kasabihang ito, at na walang malalaking isyu sa mga gayong kasabihan, ideya, at pananaw. Gayunpaman, kung ikukumpara mo ang mga ito sa katotohanan at gagamitin mo ang katotohanan para suriin ang detalye ng mga ito, magiging malinaw na mayroon ngang malalaking isyu sa mga kasabihang ito. Halimbawa, kung palaging sinasabi sa iyo ng iyong mga magulang, “Kapag may humahampas ng gong, pakinggan ang tunog nito; kapag may nagsasalita, pakinggan ang kanyang boses,” at mahusay mong ginagamit ang ganitong pamamaraan ng pag-iral, kung gayon, sa tuwing nakatatagpo ka ng mga tao, paulit-ulit at hindi sinasadyang mag-iisip-isip ka nang hindi ito namamalayan, tungkol sa mga bagay na tulad ng “Ano ang ibig niyang sabihin dito? Bakit niya sinabi iyon?” At natural kang mag-iisip-isip sa mga kaisipan ng ibang tao, palaging nakikinig sa kanilang sinasabi at nakikipag-ugnayan sa kanila sa ganitong nakagawiang pamamaraan ng pag-iisip, kaya, hindi ka magninilay-nilay sa katotohanan, o kung paano makisama sa iba, o kung ano ang mga prinsipyo sa pakikipag-ugnayan sa iba, o kung ano ang mga prinsipyo sa pakikipag-usap sa iba, o kung paano haharapin ang mga pahiwatig na natutukoy mo sa mga salita ng mga tao, o kung ano ang paraan na itinuturo ng Diyos, o kung paano makilala ang mga ganitong uri ng tao, o kung paano sila tatratuhin, at iba pang mga gayong prinsipyo ng pagsasagawa na hindi kailanman ipinaalam sa iyo ng iyong mga magulang. Ang sinabi sa iyo ng mga magulang mo ay ang matutunan kung paano hulaan ang mga iniisip ng ibang tao, at naisakatuparan mo ang ganitong paraan ng pagsasagawa nang napakahusay; umabot ka na sa puntong naging dalubhasa ka na rito at hindi mo na mapigilan ang sarili mo na gawin ito. Samakatuwid, dahil sa mga isyung ito, ang mga tao ay kinakailangang regular na ayusin ang kanilang sarili, mag-isip nang mabuti, at magsikap sa pag-unawa sa mga bagay-bagay. Sa isang punto, dapat mong suriin at kilatisin nang malinaw ang mga isyung ito. Sa isa pang punto, sa tuwing nangyayari ang mga bagay na ito, dapat kang magsikap na baguhin ang iyong paraan ng pag-iisip at pati na ang iyong paraan ng pagtingin sa mga tao at mga bagay. Ibig sabihin, dapat mong baguhin ang iyong mga kaisipan at pananaw sa pagharap sa mga gayong bagay. Sa susunod na makinig ka sa isang taong nagsasalita, at subukang pag-isipan kung ano talaga ang ibig niyang sabihin, bitiwan mo ang ganitong paraan ng pag-iisip at ganitong paraan ng pagtrato sa mga tao, at pag-isipan ito nang mabuti: “Ano ang ibig niyang sabihin sa pagsasabi nito? Hindi siya direktang nagsasalita at palaging nagpapaligoy-ligoy. Mapanlinlang ang taong ito. Ano ba iyong sinasabi niya? Ano ang diwa ng bagay na ito? Malinaw ko ba itong mauunawaan? Kung mauunawaan ko ito nang malinaw, makikipagbahaginan ako sa kanya gamit ang mga argumento at pananaw na naaayon sa katotohanan, ipapaliwanag nang malinaw ang usapin, at ipapaunawa sa kanya ang katotohanan ng aspetong ito. Tutulungan ko siya at itatama ang kanyang mga maling kaisipan at pananaw. Dagdag pa rito, mapanlinlang siya kung magsalita. Ayaw kong malaman kung ano ang ibig niyang sabihin doon, o kung bakit paligoy-ligoy siyang magsalita. Ayaw kong gumugol ng oras at lakas sa pag-iisip sa kung ano talaga ang ibig niyang sabihin. Ayaw kong magbayad ng ganoong halaga, at ayaw kong gumawa ng anumang may kinalaman dito. Kailangan ko lang makilala na isa siyang mapanlinlang na tao. Kahit na mapanlinlang siya, hindi ako makikipaglokohan sa kanya. Kahit gaano pa siya magpaligoy-ligoy, didiretsahin ko siya, sasabihin ko kung ano ang dapat sabihin, at sasabihin ko ang totoo. Gaya ng sinabi ng Panginoong Jesus, ‘Datapuwat ang magiging pananalita ninyo’y, “Oo, oo; Hindi, hindi”’ (Mateo 5:37). Ang pagtugon sa panlilinlang gamit ang pagiging matapat ay ang pinakamataas na pamantayan ng pagsasagawa sa katotohanan.” Kung magsasagawa ka sa ganitong paraan, bibitiwan mo ang mga paraan na ikinondisyon at itinuro sa iyo ng iyong mga magulang, at magbabago rin ang iyong mga prinsipyo ng pagsasagawa. Pagkatapos ay magiging isa kang taong naghahangad sa katotohanan. Anumang aspeto ng pagkokondisyon ng iyong mga magulang ang bibitiwan mo, sa tuwing mangyayaring muli ang mga nauugnay na bagay, babaguhin mo ang iyong mga maling kaisipan at pananaw tungkol sa mga ito, sa pamamagitan ng pagturing sa mga salita ng Diyos bilang ang batayan at paggamit sa katotohanan bilang ang pamantayan, at gawin ang mga ito na ganap na wasto at positibong mga kaisipan at pananaw. Ibig sabihin, kung huhusgahan, titingnan, at tatratuhin mo ang bagay na ito gamit ang mga salita ng Diyos at ang katotohanan bilang iyong batayan at pamantayan sa pagsasagawa, kung gayon, isinasagawa mo ang katotohanan. Sa kabaligtaran, kung pinanghahawakan mo pa rin ang mga paraan na itinuro sa iyo ng mga magulang mo—o ang mga ideya at pananaw na ikinintal nila sa iyo—bilang mga pamantayan, batayan, at mga prinsipyo ng pagsasagawa sa pagharap sa usaping ito, kung gayon, ang paraang ito ng pagsasagawa ay hindi pagsasagawa sa katotohanan, hindi rin ito paghahangad sa katotohanan. Sa huli, ang nakakamit ng mga tao sa paghahangad sa katotohanan ay ang pagpapahalaga at karanasan sa katotohanan. Kung hindi mo hinahangad ang katotohanan, hindi ka magkakaroon ng pagpapahalaga o karanasan sa katotohanan. Ang makakamit mo lang ay isang pagpapahalaga at karanasan sa pagsasagawa nitong kasabihang ikinondisyon sa iyo ng iyong mga magulang. Kaya, habang sinasabi ng iba ang kanilang karanasan at pagpapahalaga sa mga salita ng Diyos, hindi ka makapagsalita ng kahit ano, dahil wala kang anumang masasabi. Ang tanging mayroon ka ay isang praktikal na pagpapahalaga at karanasan sa mga ideya at pananaw na ikinondisyon sa iyo ng iyong pamilya. Sadyang wala ka lang talagang masabi tungkol sa mga ito, at hindi mo maibahagi ang mga ito. Samakatuwid, kung anuman ang isinasagawa mo, iyon ang pahahalagahan mo sa huli. Kung ang isinasagawa mo ay ang katotohanan, kung gayon, ang makakamit mo ay isang pagpapahalaga at karanasan sa mga salita ng Diyos at sa katotohanan. Kung isinasagawa mo ang turo at mga tagubiling ibinigay sa iyo ng iyong mga magulang, kung gayon, ang pahahalagahan mo ay ang karanasan ng pagkokondisyon at tradisyonal na turo ng iyong pamilya, at ang makakamit mo ay ang mga ideya lamang na ikinikintal sa iyo ni Satanas, at ang pagtitiwali ni Satanas sa iyo. Habang mas lubos mong pinahahalagahan ang mga bagay na ito, mas lalo mong mararamdaman na kapaki-pakinabang at praktikal ang mga tiwaling ideya at pananaw ni Satanas, at mas lubos kang magagawang tiwali ni Satanas. Paano kung isagawa mo ang katotohanan? Magkakaroon ka ng mas higit na pagpapahalaga at karanasan sa katotohanan, at sa mga salita at sa prinsipyo na sinasabi sa iyo ng Diyos, at mararamdaman mo na ang katotohanan ang pinakamahalagang bagay, at na ang Diyos ang pinagmulan ng buhay ng tao, at na ang mga salita ng Diyos ang buhay ng mga tao.

Talababa:

a. Ang orihinal na teksto ay hindi naglalaman ng pariralang “ang kinamumuhiang politiko sa dinastiyang Song.”